“Όσο δεν παραιτούμαστε, όλες οι καταστάσεις είναι αναστρέψιμες”
“Οι τοπικές κοινωνίες και οι συλλογικότητες των περιοχών, οι οποίες γνωρίζουν καλύτερα απ’ τον καθένα τον τόπο τους, πρέπει να διεκδικήσουν αυτά που τους αναλογούν από το κεντρικό κράτος, να πάρουν τις τύχες στα χέρια τους, ώστε να κρατήσουμε τα χωριά μας ζωντανά”
Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τις μικρές πατρίδες, έχουν όραμα και επιμένουν να επενδύουν στον τόπο τους, η ελληνική ύπαιθρος μπορεί να ελπίζει σε μια πραγματική αναγέννηση.
Με αυτό το αισιόδοξο μήνυμα φύγαμε χθες βράδυ από την εκδήλωση της ΚοινΣΕπ “Τόποι” με θέμα “Μπορούμε να ξαναπάρουμε τα βουνά;”
Στο διοικητήριο των παλαιών φυλακών (Μουσείο Τσιτσάνη) οι παρευρισκόμενοι που κατέκλυσαν τον χώρο παρακολούθησαν με μεγάλο ενδιαφέρον τον δήμαρχο του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα Παναγιώτη Νάνο να μιλά για τους βασικούς άξονες του προγράμματος “Επιστροφή στην πατρίδα”, που υλοποιεί από το 2021 και στοχεύει τόσο στην προσέλκυση νέων ετεροδημοτών, όσο και στη μετατροπή της περιοχής σε κέντρο περιβαλλοντικής καινοτομίας και φιλοξενίας νεοφυών επιχειρήσεων (startups).
Ο έτερος ομιλητής Σωτήρης Τσουκαρέλης, υπεύθυνος Κοινωνικής Καινοτομίας της ΚοινΣΕπ “Ψηλά Βουνά”, ανέλυσε τους τρόπους με τους οποίους ο φορέας στηρίζει όσους ζουν και παράγουν σε ορεινές περιοχές, σε πολιτιστικούς συλλόγους, κοινότητες και ορεινούς δήμους και όσους εξετάζουν το ενδεχόμενο να ξεκινήσουν μια νέα ζωή στα βουνά της χώρας μας.
Αποκέντρωση στην πράξη: το παράδειγμα της Λίμνης Πλαστήρα
Ο κ. Παναγιώτης Νάνος αφού υπογράμμισε αρχικά την λανθασμένη τακτική εφαρμογής οριζόντιων πολιτικών στην ύπαιθρο -δεδομένου ότι ο κάθε τόπος έχει την δική του ιστορία, τη δική του προοπτική, τις δικές του δυνατότητες και τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά- μίλησε για το πρόγραμμα επανακατοίκησης των χωριών της Λίμνης Πλαστήρα το οποίο υλοποιείται από τον Δήμο, έχοντας προηγουμένως οι άνθρωποί του διαβάσει το ιστορικό παρελθόν και καταγράψει τις δυνατότητες της περιοχής.
Παρουσίασε το σύνολο των πρωτοβουλιών που έχουν αναληφθεί για τη στήριξη και ενίσχυση όλων των παραγωγικών τομέων:
-στον πρωτογενή τομέα αναφερόμενος στη δημιουργία «τράπεζας γης», όπου ιδιοκτήτες ανενεργών αγροτεμαχίων μπορούν να τα διαθέτουν ώστε να αξιοποιούνται παραγωγικά
-στον δευτερογενή τομέα όπου δίνεται έμφαση στη στήριξη του αγρότη που επιθυμεί να εξελιχθεί σε επιχειρηματία, τυποποιώντας το προϊόν του και διαθέτοντάς το στην αγορά με δική του ετικέτα και προστιθέμενη αξία
-και στον τριτογενή τομέα, υπογραμμίζοντας χαρακτηριστικά ότι η μονοδιάστατη ανάπτυξη μέσω του τουρισμού «δεν οδηγεί πουθενά», επικαλούμενος το παράδειγμα νησιών του Αιγαίου που ερημώνουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου.
Για τον λόγο αυτό στάθηκε ιδιαίτερα στο άνοιγμα του Δήμου προς τη διεθνή εκπαιδευτική κοινότητα, με την υλοποίηση προγραμμάτων Erasmus, καθώς και στη διοργάνωση διεθνών συναντήσεων νέων στη Λίμνη Πλαστήρα, ενισχύοντας την εξωστρέφεια και τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.
Αναφορικά με τον τεταρτογενή τομέα, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ψηφιακή εποχή, παρουσίασε τις πρωτοβουλίες που υλοποιούνται και αφορούν στην δημιουργία κόμβου καινοτομίας, (innovation Hub) με πρόσβαση σε επιστημονικές βιβλιοθήκες και data center για ερευνητικά προγράμματα, στη διάθεση φυσικής έδρας για την φιλοξενία και ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων (Startups), καθώς και στην κατασκήνωση καινοτομίας (innovation camp) με στόχο την φιλοξενία φοιτητών, προωθώντας τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την τοπική ανάπτυξη.
Ολοκληρώνοντας, υπογράμμισε την καθοριστική σημασία της καινοτομίας σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας ζωής — από την αυτοδιοίκηση και την περιφέρεια έως την κεντρική διοίκηση. «Αυτό που χρειάζεται είναι αλλαγή νοοτροπίας, μεγαλύτερη υπευθυνότητα και η πεποίθηση ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Ο Έλληνας έχει αποδείξει, μέσα στην πορεία χιλιάδων χρόνων, ότι μπορεί όχι μόνο να ανταποκριθεί στις δυσκολίες, αλλά και να δημιουργήσει θαύματα εκεί όπου η λογική τον διέψευδε. Άλλωστε δεν υπάρχουν άγονες και προβληματικές περιοχές, παρά μονάχα άγονες αντιλήψεις και προβληματικές πολιτικές επιλογές».
Τα βουνά χρειάζονται δική τους φωνή
«Το πρώτο αίτημα, σε επίπεδο νομού Τρικάλων, για να μπορέσουμε να ξαναπάρουμε τα βουνά είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο έχουν διαμορφωθεί τα διοικητικά όρια των δήμων».
Με αυτή τη φράση ξεκίνησε την τοποθέτησή του ο Σωτήρης Τσουκαρέλης, επισημαίνοντας τη μεγάλη ετερογένεια που χαρακτηρίζει πολλούς ΟΤΑ της ελληνικής περιφέρειας, στους οποίους συνυπάρχουν ορεινές, ημιορεινές και πεδινές περιοχές με εντελώς διαφορετικές ανάγκες και προτεραιότητες.
Όπως ανέφερε, η υφιστάμενη διοικητική διάρθρωση συχνά οδηγεί σε άνιση κατανομή πόρων και παρεμβάσεων, καθώς οι ορεινές κοινότητες, με μικρότερο πληθυσμό και αυξημένες δυσκολίες πρόσβασης, αδυνατούν να εκφράσουν αποτελεσματικά τις ανάγκες τους μέσα σε ευρύτερους δήμους που προσανατολίζονται κυρίως σε αστικά ή πεδινά κέντρα.
Παρουσιάζοντας την ΚοινΣΕπ «Ψηλά Βουνά», της οποίας είναι υπεύθυνος Κοινωνικής Καινοτομίας, εξήγησε πως πρόκειται για μια κοινωνική επιχείρηση με έδρα το Ανατολικό Ζαγόρι, που έχει βασικό στόχο να ξαναζωντανέψουν τα ορεινά χωριά και να μπορούν οι άνθρωποι να ζουν εκεί με ποιότητα ζωής.
Η επιχείρηση ιδρύθηκε το 2016 και προσπαθεί να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες για την ενίσχυση του ρεύματος επιστροφής στην περιφέρεια και την επανακατοίκηση των χωριών. Αναγνωρίζοντας ότι η μετακίνηση από τα αστικά κέντρα στις ορεινές περιοχές είναι δύσκολη και συχνά δαπανηρή, ιδιαίτερα για όσους δεν διαθέτουν σπίτι ή οικογενειακές ρίζες στην επαρχία, αναπτύσσει κοινωνικές δομές που βοηθούν όσους θέλουν να ξεκινήσουν μια νέα ζωή μακριά από την πόλη, προσφέροντας καθοδήγηση και πρακτική υποστήριξη στα πρώτα τους βήματα.
Η ΚοινΣΕπ λειτουργεί με βάση την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία. Δηλαδή δεν έχει στόχο το μέγιστο κέρδος, αλλά το όφελος της κοινωνίας. Για αυτούς «κέρδος» σημαίνει περισσότερες ποιοτικές θέσεις εργασίας, καλύτερες υποδομές και λύσεις στα καθημερινά προβλήματα, ώστε να δημιουργηθούν ζωντανές και βιώσιμες κοινότητες στα βουνά.
Μετά το πέρας των ομιλιών, ακολούθησε γόνιμος διάλογος με το κοινό, όπου φάνηκε ξεκάθαρα η διάθεση όλων να συμβάλλουν στην αναζωογόνηση των χωριών και των βουνών μας, αποδεικνύοντας ότι η αγάπη για τον τόπο και η ενεργή συμμετοχή μπορούν πραγματικά να κάνουν τη διαφορά.
