Ο παραδοσιακός χορός δεν είναι απλώς βήματα, είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται μαζί με την κοινωνία. Αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της παράδοσης, διαμορφώνοντας την συλλογική μας μνήμη. Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται η ανάγκη για τη διδασκαλία του παραδοσιακού χορού, σε μια προσπάθεια να διατηρηθεί, να αναδιαμορφωθεί και να εξελιχθεί η παράδοση μέσα στον χρόνο.
Το 2020, δημιουργήθηκε το Εργαστήρι Χορού & Πολιτισμού «Χοροζήν», ένας χώρος αφιερωμένος στον ελληνικό παραδοσιακό χορό και τον πολιτισμό.
Κάτω από τη στέγη του εργαστηρίου οι χορευτές ανακαλύπτουν τις ρίζες τους, την ταυτότητα τους, επισφραγίζοντας σε κάθε κίνηση και σε κάθε άκουσμα ότι η παράδοση δεν μπαίνει σε μουσεία. Αποτελεί την πρωτόλειά ύλη μας, τα πρώτα ακούσματα και τους πρώτους ήχους. Όλα αυτά που συνθέτουν τα κύτταρα ενός ζωντανού οργανισμού.
Η υπεύθυνη Διδασκαλίας του «Χοροζήν» – Καθηγήτρια Φ.Α., Εξειδικευμένη Παιδαγωγός του Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού Βανέσα Λαχάνου ασχολείται από μικρή με τους παραδοσιακούς χορούς. Με καταγωγή από την Τρικοκκιά Γρεβενών και τη Μεγάρχη Τρικάλων δε θα μπορούσε η παράδοση να απουσιάζει από την καθημερινότητα της, δεδομένου ότι ήρθε σε επαφή με τα ήθη και την καθημερινότητα των κατοίκων.
Καθημερινότητα άμεσα συνυφασμένη με την παράδοση που ως και σήμερα παρά τις όποιες αλλαγές που έχουν συνταράξει την ελληνική κοινωνία, παραμένει και προσπαθεί να βρει το δικό της χώρο.
«Από μικρή με την οικογένειά μου περνούσαμε πολύ χρόνο στο χωριό και βίωσα τη ζωή των κατοίκων μέσα από τα ήθη κα τα έθιμα. Ο χορός και το τραγούδι πάντα συγχρονίζονταν με τις θρησκευτικές εορτές και με τον καθημερινότητά τους. Άκουγες τα τραγούδια, συμμετείχες στον τρόπο ζωης τους και αυτομάτως γίνονταν βίωμα» ανέφερε.
Δεν είναι απλά χορός — είναι μνήμη, παράδοση, ταυτότητα.
Όλα ξεκίνησαν με την εισαγωγή της, στο Πανεπιστήμιο εκεί ήρθε σε επαφή με τη Διδασκαλία του Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού. Μέντορας της υπήρξε ο Τρικαλινός χοροδιδάσκαλος Γιάννης Δήμας, ο οποίος την δίδαξε ότι κάθε χορός ενσαρκώνει διαφορετικά τοπία, έθιμα και τελετουργίες των ελληνικών περιοχών.
Όμως, πως κινείται σήμερα η διδασκαλία του παραδοσιακού χορού ανάμεσα στη διατήρηση και στην αναδημιουργία, σε μια προσπάθεια να διατηρηθεί η παράδοση ζωντανή μέσα στο χρόνο;
«Ο χορός έχει ιεροτελεστία» σημειώνει και προσθέτει: «Δεν είναι απλά βήματα είναι χορευτικές κινήσεις. “Μιλάει” όλο μας το σώμα, εκφράζεται μέσω των κινήσεων. Η λαβή, η θέση που θα πάρουμε μέσα στον κύκλο, κινήσεις που έρχονται μέσα από την απόρροια πολλών γεγονότων, τα μηνύματα που στέλνονται. Όλα αυτά πρέπει να τα γνωρίσεις και στη συνέχεια να τα αισθανθείς και τα μάθεις. Εξάλλου, όπως λένε οι χοροδιδάσκαλοι τα βήματα θα τα μάθεις, το δύσκολο είναι να ενστερνιστείς το ύφος της εκάστοτε περιοχής».
Όλο και πιο συχνά, οι χοροδιδάσκαλοι επιλέγουν προσεγγίσεις, συνδέοντας τον χορό με τη μουσική, την ιστορία, τη λαογραφία και την ενδυμασία, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη πολιτιστική εμπειρία.
Όπως σημειώνει «η παράδοση είναι ένας κόσμος που δεν έχει ανακαλυφθεί, είναι ατελείωτη, ένα τεράστιο περιβόλι με πολλά λουλούδια. Κάθε περιοχή έχει τα δικά ήθη και έθιμα, αλλά με μια κοινή ρίζα».
Τα τελευταία χρόνια, οι νέες γενιές αγκαλιάζουν την πολιτιστική τους κληρονομιά, αναζητώντας συνδέσεις με τις ρίζες τους και έλκονται από την αυθεντικότητα και τη ζωντάνια του παραδοσιακού χορού. Αναζητούν τον ρυθμό του χορού, το νόημα των στίχων και την αναβίωση της παράδοσης.
Σύμφωνα με τη Βανέσα Λαχάνου τα περισσότερα παιδιά δε γνωρίζουν την παράδοση, την ανακαλύπτουν σιγά σιγά. «Πάντα στην αρχή υπάρχει μια διστακτικότητα και για αυτό πρέπει να την ανακαλύψουν. Εξάλλου, αυτά είναι τα τραγούδια μας, αυτά χόρευε η γιαγιά σου και η προγιαγιά σου, ο παππούς σου. Όμως, αυτό προϋποθέτει μια μεγάλη δουλειά στο παρασκήνιο. Κάθε χρονιά αναζητούσα τρόπους να ανακαλύψω την παράδοση» υπογράμμισε με έμφαση.
Χοροζήν: Έξι χρόνια πολιτιστικής έκφρασης
Έξι χρόνια ζωής μετρά το Εργαστήρι Χορού & Πολιτισμού «Χοροζήν» που δημιουργήθηκε με στόχο να προβάλλει την παράδοση, μέσα από ένα πρίσμα που ξεπερνά την μουσειακή αντίληψη για αυτήν.
Από την πρώτη ημέρα λειτουργίας έχει πραγματοποιήσει τις πιο καινοτόμες δράσεις, μεταξύ αυτών το έθιμο της “Τζαμάλα”, με το άναμμα της φωτιάς και το υπαίθριο ολονύκτιο παραδοσιακό γλέντι στην ομπρέλα Ζογγολοπούλου στον πεζόδρομο της Ασκληπιού, στο οποίο συμμετέχουν χιλιάδες Τρικαλινοί.
Δρομικά κάλαντα στο κέντρο των Τρικάλων, αναβιώσεις εθίμων όπως τα «Ρουγκατσάρια» έδωσαν μια άλλη νότα που έλειπε από την πολιτιστική ζωή της πόλης.
Το «Ανοιχτό Μάθημα Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού» κάθε Οκτώβριο στην πλατεία Παλαιού Δεσποτικού είναι άλλη μια καινοτόμα δράση που δίνει τη δυνατότητα σε όλους να δοκιμάσουν ένα υπαίθριο μάθημα ανοιχτό για τον κόσμο γι’αυτο κι αγαπήθηκε τόσο από τα μέλη όσο και από τους τρικαλινούς που δίνουν δυναμικό παρόν με τη συμμετοχή τους .
Δράσεις του ΧΟΡΟΖΗΝ που παροτρύνουν τα μέλη του να ανακαλύψουν και να βιώσουν το λαϊκό μας πολιτισμό, όπως τα θεματικά γλέντια και τα «Μουσικά Ταξίδια» σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, που τους φέρνουν σε επαφή με ντόπιους κατοίκους και τοπικούς μουσικούς κάθε περιοχής.
Παρεμβάσεις, πολιτιστικά δρώμενα και διαρκής παρουσία χαρακτηρίζουν το «Χοροζήν» όλα αυτά τα χρόνια, επιβεβαιώνοντας με κάθε τρόπο ότι η παράδοση δεν είναι κάτι που έρχεται από πολύ μακριά. Αποτελούσε και αποτελεί τον τρόπο ζωής μας…
