Δε θυμάμαι ακριβώς τον τίτλο, αλλά πρέπει να ήταν το “Εισαγωγή στη Ρωσική ιστορία”, στον κωδικό των μαθημάτων “ΙΣΛ”. Ετσι ήταν η συντομογραφία των κωδικών για την ιστορία Σλαβικών Λαών στα μαθήματα του τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Ετσι είναι και τώρα δηλαδή – το έψαξα. Το είχα περάσει με 9 (λέτε με 8;) με διδάσκουσα την Κατσόβσκα – Μαλιγκούδη (αναιτίως και κακώς, ουδέποτε ασχολήθηκα να μάθω το μικρό της όνομα), σύζυγο του μεγάλου σλαβολόγου Φαίδωνα Μαλιγκούδη.
Ο κόσμος που είχε ανοιχτεί μπροστά μου ήταν πρωτόγνωρος. Στο πανεπιστήμιο μαθαίνεις πράγματα επιστημονικά, καινούρια, πρωτόγνωρα, εντυπωσιακά, μαγικά. Οι Ρώσοι δεν ήταν πάντα… κακοί κομμουνιστές, αλλά λαός σλαβικός που υποδουλώθηκε σε Βίκινγκς, και τους οποίους οι Βυζαντινοί τους έλεγαν Βαράγγους. Ιδρυσαν το κράτος του Κιέβου κατά τον 9ο αιώνα και κράτησε μέχρι τα μέσα του 13ου αιώνα, όταν οι Μογγόλοι σάρωσαν τα πάντα και έσωσαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία από τοςυ Σελτζούκους Τούρκους.
Μετά είχαμε τη Μόσχα.
Αλλά όλο αυτό, ήταν βασικά μαγικό. Αγνωστα δεδομένα, που ακόμη και τώρα ουδείς γνωρίζει. Ετυμολογία της λέξης Ρως, στοιχεία πολιτισμού, σχέση Βαράγγων με Βυζαντινού και – φτάνουμε στο ζουμί – “πολιτικός γάμος”. Πράξη, δηλαδή, που κατά κόρον χρησιμοποίησαν οι Βυζαντινοί για την απίστευτη διπλωματία τους για να ενισχύουν δεσμούς, να μηχανεύονται προστασία του κράτους τους, να εκβιάζουν συμμάχους και να εδραιώνουν την κυριαρχία τους.
Ετσι και η Αννα η Προφυρογέννητη. Κόρη του αυτοκράτορα Ρωμανού Β΄ και της περιβόητης Θεοφανώς, αδελφή του Βασίλειου Β΄, του επονομαζόμενου Βουλγαροκτόνου και του επίσης αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου Η΄, έπεσε θύμα της πολιτικής μέσω σύναψης γάμων. Για πρώτη φορά στη βυζαντινή ιστορία, μία πριγκίπισσα και δη Πορφυρογέννητη (γεννήθηκε στην αυτοκρατορική πορφύρα, εν όσω κυβερνούσε ο πατέρας της) παντρευόταν έναν βάρβαρο!
Ούτε καν σε Φράγκους και Γερμανούς δεν είχαν δώσει πριγκίπισσα ή έστω μια μακρινή συγγενή τους οι αυτοκράτορες.
Γιατί όμως; Απλό. Ο Βασίλειος Β΄ αντιμετώπιζε δύο ανταρσίες από μέλη της στρατιωτικής ελίτ, με το εκπληκτικό όνομα αμφοτέρων, “Βάρδας”.
Βάρδας Σκληρός ο ένας, Βάρδας Φωκάς ο άλλος, στασίασαν στα ανατολικά και ο αυτοκράτορας τους αντιμετώπιζε ο ίδιος, σκληρά. Συμμάχησε με τον Μεγάλο Πρίγκιπα του Κιέβου Βλαδίμηρο Α’ για τον Φωκά, αλλά ο Βαράγγος είχε ήδη καταλάβει το λιμάνι της Χερσώνας και, για να το αφήσει, ζήτησε δεύτερη φορά σύζυγό του μια πριγκίπισσα. Με τον όρο να γίνει Χριστιανός, ο Βλαδίμηρος Α΄ παντρεύτηκε την Αννα.
Κι έτσι, όπως παρατηρεί εύστοχα ο συγγραφέας και τ. πρέσβης, Βασίλης Παπαδόπουλος στο βιβλίο του “Πριγκίπισσα Αννα – Από την Κωνσταντινούπολη στο Κίεβο” οι Ρώσοι – Βαράγγοι εισήλθαν στην ευρωπαϊκή ιστορία ως Χριστιανοί, αλλάζοντας συνολικά τον χάρτη. Θα μπορούσαν, π.χ., να είχε ασπαστεί ο Bλαδίμηρος άλλη μονοθεϊστική θρησκεία (φαίνεται ότι είχε ψάξει για Ιουδαϊσμό και Ισλάμ) αλλά κατέληξε στην πλέον διάσημη, του πλέον ισχυρού κράτους της εποχής, με την πλέον ισχυρή – εκείνα τα χρόνια – οικονομία και τους πλέον ισχυρούς αυτοκράτορες.
Και η Αννα; Πώς έζησε; Πώς ζούσε; Τι συνέβαινε στο παλάτι;
Δεν ξέρουμε πολλά. Το βιβλίο του κ. Παπαδόπουλου, όπως ο ίδιος δήλωσε το βράδυ της Πέμπτης 7 Μαΐου 2026 στο Μουσείο Τσιτσάνη (από το βιβλιοπωλείο “Τσιοπελάκος” και τις αγαπημένες εκδόσεις “Ικαρος”), παρουσιάζοντάς το, δεν ερευνά αυτό. Ερευνά τη σχέση εξουσίας, Είναι ένα βιβλίο για την εξουσία, όντας ιστορικό μυθιστόρημα. Μάλιστα, είπε ότι το έγραψε βλέποντας
– το άγαλμα του Βλαδίμηρου Α΄ στραμμένο στον Δνείπερο ποταμό (όπου έγινε “θαύμα” και χιλιάδες Βαράγγοι αλλαξοπίστησαν σε Χριστιανού),
– τη Μονή Αγίου Μιχαήλ με τις Χρυσές Κούπολες ομοίως στο Κίεβο με αγιογραφία της Αννας Πορφυρογέννητης
– τον Ι.Ν. Αγίας Σοφίας Κιέβου με αγιογραφίες στα ελληνικά.
Ταυτόχρονα, ως τέως διπλωμάτης (με υπηρεσία και στο Κίεβο), διαπίστωνε ότι ζητήματα σε σχέση με την εξουσία παρουσιάζοντας στη γραφή του. Επίσης, η Αννα μας, δεν είναι ο βασικός ήρωας. Βασικός ήρωας είναι ο αφηγητής, ως σαν να είναι σχολιαστής, ο αρχαίος Χορός, που κρίνει απλώς.
Η Αννα προφανώς και αναφέρεται, αλλά ως “κανονική γυναίκα”, είπε ο κ. Παπαδόπουλος, ενώ θίγονται θέματα θρησκείας ως στοιχείου με μεταφυσική, σε αντιπαραβολή με τον φόβο των ειδωλολατρών Θεών των Βαράγγων.
Πάντως ο συγγραφέας έθιξε και το ζήτημα προσωπικοτήτων στην ιστορία (π.χ. Ιωάννης Τσιμισκής) και το θέμα της θρησκείας (μεικτοί γάμοι ειδωλολατρών – χριστιανών) και το θέμα της σημασίας αυτού του εκχριστιανισμού στην Ευρώπη. Ουσιαστικά, μέσω αυτής της στρατηγικής κίνησης του Βυζαντίου, ο χάρτης της Ευρώπης μεγάλωσε, η Ρωσία όπως την ξέρουμε έπαιξε – και παίζει πρωταρχικό ρόλο στα ευρωπαϊκά συμβαίνοντα.
Είναι, λοιπόν, προφανές, ότι μια ουσιαστική ανάγνωση του εν λόγω ιστορικού μυθιστορήματος έχει, τόσο μια ιστορική πλευρά, όσο και μια άκρως φιλοσοφική – πολιτική, καθώς εξετάζει το ζήτημα της εξουσίας.
Κάτι που έθιξε και ο παρουσιαστής στην εκδήλωση, ο φιλόλογος και σχολικός σύμβουλος Δρ. Αγαθοκλής Αζέλης, τονίζοντας ότι η εξουσία, είτε ως δομή είτε ως σκοπός, παρουσιάζει αποτελέσματα που παρουσιάζονται στο βιβλίο.
Ο κ. Αζέλης άγγιξε την ουσία του βιβλίου, προσθέτοντας στοιχεία για τη βιωματικότητα του συγγραφέα, την πεζογραφία,τον ρόλο των ηρώων και του κεντρικού ήρωα ως alter ego του συγγραφέα.
Πάντως, έχετε δύο επιλογές. Είτε να διαβάσετε Ιστορία πριν διαβάσετε το βιβλίο είτε το αντίθετο. Θα πρότεινα το πρώτο, ώστε να έχετε το ερώτημα; πώς, άραγε, να τα περιγράφει αυτά ο συγγραφέα; πώς να τα αποδίδει;
