Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο ανθρωπολόγος και ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλης Νιτσιάκος καταθέτει τη δική του οπτική πάνω στο φαινόμενο. Αναγνωρίζει τη σημασία αυτής της στροφής προς την παράδοση, επισημαίνει όμως ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η παράδοση ως θέαμα, αλλά ως πεδίο γνώσης, αυτογνωσίας και δημιουργικής σχέσης με το παρόν.

Με αφορμή την Αετομηλίτσα και την προσπάθεια που βρίσκεται σε εξέλιξη για την αναζωογόνηση του χωριού μέσα από τη λειτουργία του ανακαινισμένου καταφυγίου, η συζήτηση ταξιδεύει από τα βουνά του Γράμμου σε ζητήματα που μας αφορούν όλους, όπως στη σημασία της πολιτισμικής μνήμης, στο μέλλον των ορεινών κοινοτήτων και στον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να κρατήσουμε ζωντανή τη σχέση μας με τον τόπο και την ιστορία του.

Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα εκδηλώσεων και δράσεων στο Καταφύγιο Αετομηλίτσας- Το Ντένισκο:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61586085596581&locale=el_GR

Η διαδρομή της προς το χωριό δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. H ανάγκη για αλλαγή ωρίμασε σιγά σιγά.

“Μετά από πολλά χρόνια στην εστίαση, ήρθε και ο κορεσμός μιας έντονης ζωής στην πόλη.”

Πρώτα ήρθε η εποχική δουλειά στο χωριό, μετά η αγάπη για τον τόπο και τους ανθρώπους του, και σήμερα η συμμετοχή στη δημιουργία της Κοιν.Σ.Επ. Αναπτυξιακός Οργανισμός Ασπροποτάμου – Αράου Άλμπου, ένα εγχείρημα που γεννήθηκε από αγάπη για τον τόπο και στόχευσε στην αξιοποίηση της γνώσης, της ιστορίας, της φύσης και του πολιτισμού του τόπου προς όφελος της κοινότητας.

Το εγχείρημα ξεκινά από το Μεσοχώρι της Κρανιάς, ως χώρος συνεργατικής εργασίας, οργάνωσης δράσεων και καθημερινής εξυπηρέτησης. Εκεί θα στεγαστεί και το μοναδικό μπακάλικο της περιοχής, που θα λειτουργεί παράλληλα ως καφενείο και σημείο συνάντησης για κατοίκους και επισκέπτες. Τα Ψηλά Βουνά συμμετέχουμε με πολύ ενθουσιασμό σε αυτή την προσπάθεια δημιουργίας μιας ενιαίας κοινωνικής υποδομής για τον τόπο, μαζί με τον Δασικό Συνεταιρισμό Δολιανών και ακόμη 10 άτομα που κατάγονται από τον τόπο. Παράλληλα, ο οργανισμός θα αποτελέσει βάση για εμπειρίες, εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις γύρω από τη φύση, την παραγωγή, την υλοτομία, το ψάρεμα, τα μανιτάρια, τα αυτοφυή φυτά και τον βλάχικο πολιτισμό.

Μέσα από την εμπειρία της Σοφίας, βλέπουμε πως η αποκέντρωση μπορεί να είναι μια διαδικασία σταδιακής μετεγκατάστασης. Έχει δυσκολίες, ειδικά από τη στιγμή που, επί του παρόντος, λείπουν βασικές υπηρεσίες και υποδομές. Όμως αυτές οι δυσκολίες δίνουν το πολύτιμο μάθημα της προνοητικής οργάνωσης, της απλότητας και την αξίας του να αρκείσαι σε λιγότερα.

Η ζωή στο χωριό χρειάζεται χρόνο, ζύμωση και ανοιχτότητα. Η ικανοποίηση που έρχεται από μια καθημερινότητα πιο κοντά στην αυτάρκεια, στη φύση και στην κοινότητα, μπορεί να ανοίξει δρόμους για νέες ευκαιρίες και ένα βιώσιμο μέλλον για τους ορεινούς τόπους.

Άλλωστε, με δικά της λόγια “η ικανοποίηση που λαμβάνεις ζώντας κοντά στην αυτάρκεια δε συγκρίνεται με τίποτα”

Τα Ψηλά Βουνά ΚοινΣΕπ – The High Mountains Coop

Επιστρέφοντας από τις ολιγοήμερες διακοπές μου στο Πήλιο, το πρώτο πράγμα που έκανα, ήταν να σημειώσω μια υπενθύμιση στο ημερολόγιό μου: του χρόνου, τέτοια εποχή, να βρεθώ ξανά στο Παλαιό Τρίκερι. Όχι για τις παραλίες και τα γραφικά σοκάκια του, αλλά για να παρακολουθήσω τις εκδηλώσεις που διοργανώνονται ανελλιπώς τα τελευταία τρία χρόνια και να γνωρίσω καλύτερα έναν τόπο που συνδέεται με μια από τις λιγότερο γνωστές και πιο συγκλονιστικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Το μικρό νησί στην είσοδο του Παγασητικού, που μπορεί κανείς να διασχίσει με τα πόδια μέσα σε τρεις ώρες, υπήρξε τόπος εξορίας για περίπου 5.000 γυναίκες την περίοδο 1948-1953. Γυναίκες μόνες ή μαζί με τα παιδιά τους, που βρέθηκαν έγκλειστες στα λεγόμενα «στρατόπεδα πειθαρχημένης διαβιώσεως», πληρώνοντας το τίμημα των πολιτικών τους πεποιθήσεων ή των οικογενειακών τους δεσμών. Γυναίκες που μεταφέρονταν από το Τρίκερι στη Μακρόνησο και στον Άη Στράτη και ξανά πίσω, σε μια αδιάκοπη διαδρομή καταστολής, απομόνωσης και ψυχολογικής πίεσης.

Σήμερα, δεκαετίες μετά, το Παλαιό Τρίκερι εξακολουθεί να λειτουργεί ως τόπος μνήμης, περισυλλογής και ιστορικού αναστοχασμού.

Φτάνοντας στο Παλαιό Τρίκερι την Παρασκευή 3 Ιουλίου, ανακάλυψα με έκπληξη ότι το νησί φιλοξενούσε εκείνες τις ημέρες ένα τριήμερο αφιερωμένο στις εξόριστες γυναίκες του. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η έκπληξή μου όταν έμαθα ότι η διοργάνωση πραγματοποιείται σταθερά τα τελευταία τρία χρόνια από την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Βόλου, σε συνεργασία με τον νεοσύστατο Εκπολιτιστικό και Εξωραϊστικό Σύλλογο Τρικεριωτών «Κικύνηθος» και το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Άη Στράτη.

Παρότι βρέθηκα εκεί τις ημέρες του αφιερώματος, δεν είχα οργανώσει την παραμονή μου έτσι ώστε να μπορέσω να παρακολουθήσω τις εκδηλώσεις. Έμαθα όμως αργότερα από τα μέλη της ΟΠΙΒΟ για την επιτυχία του τριημέρου, τη θερμή ανταπόκριση του κόσμου και τις συγκινητικές μαρτυρίες που ακούστηκαν. Και κάπως έτσι γεννήθηκε η υπόσχεση που έδωσα στον εαυτό μου επιστρέφοντας, να ξαναβρεθώ του χρόνου στο νησί, αυτή τη φορά για να συμμετάσχω κι εγώ σε αυτή τη σημαντική συνάντηση μνήμης.

Κεντρικός άξονας της φετινής διοργάνωσης δεν ήταν μόνο η εμπειρία της εξορίας, αλλά και η σχέση των γυναικών με τη μνήμη μετά την επιστροφή τους από τους τόπους εγκλεισμού. Μέσα από προφορικές μαρτυρίες, αρχειακό υλικό και συλλογικές δράσεις, αναδείχθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι ίδιες οι εξόριστες επέλεξαν να θυμούνται, να διαχειρίζονται το τραύμα της εξορίας και να διατηρούν ζωντανούς τους δεσμούς τους με το παρελθόν τους.

Όπως επισημαίνουν οι διοργανωτές, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη συμπεριληπτική προσέγγιση της ιστορίας. Η μνήμη δεν αφορά μόνο όσες αντιστάθηκαν μέχρι τέλους, αλλά το σύνολο των περίπου 5.000 γυναικών που βίωσαν την εξορία, ανεξάρτητα από τις προσωπικές τους διαδρομές, τις επιλογές ή τις αντοχές τους. Πρόκειται για μια οπτική που εναρμονίζεται με το πνεύμα ενότητας που είχαν υιοθετήσει οι ίδιες οι πολιτικές εξόριστες και το οποίο αποτέλεσε το βασικό μήνυμα της φετινής διοργάνωσης.

Οι εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν στο λιμάνι του Αη Γιάννη και στον χώρο της Μονής Παναγίας Ευαγγελίστριας και περιλάμβαναν:

-την προβολή του ντοκιμαντέρ του δημοσιογράφου Νίκου Ασλανίδη «Οι γυναίκες της εξορίας»

-εργαστήριο δημιουργίας περιοδικού με θέμα την εξορία και τη μνήμη, αξιοποιώντας γραπτές μαρτυρίες, ποιήματα, φωτογραφίες και χαρακτικά

-καθώς και έναν ιστορικό περίπατο μνήμης στα ίδια μονοπάτια που περπατούσαν οι εξόριστες γυναίκες. Σε κάθε στάση της διαδρομής ακούγονταν ηχητικά αποσπάσματα από προφορικές μαρτυρίες των ίδιων των εξόριστων και των παιδιών τους, προσφέροντας στους συμμετέχοντες μια βιωματική εμπειρία και μια σπάνια ευκαιρία να προσεγγίσουν την ιστορία μέσα από τις φωνές εκείνων που τη βίωσαν.

Το πρόγραμμα συμπληρώθηκε από μουσικό αναλόγιο με τραγούδια και αναγνώσεις κειμένων, αλλά και από μια συλλογική κουζίνα που μετέτρεψε το κοινό γεύμα σε μια ακόμη πράξη μνήμης, συνάντησης και συνύπαρξης.

Παράλληλα, καθ’ όλη τη διάρκεια του τριημέρου, στον χώρο του Μοναστηριού λειτουργούσε έκθεση φωτογραφιών και αρχειακού υλικού σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους του Νομού Μαγνησίας, το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Άη Στράτη και την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Αθήνας.

Η ενεργή συμμετοχή επισκεπτών, ερευνητών, κατοίκων της περιοχής και ανθρώπων νεότερων γενιών επιβεβαίωσε ότι η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί ένα κλειστό κεφάλαιο του παρελθόντος, αλλά μια ζωντανή διαδικασία που εξακολουθεί να διαμορφώνει ταυτότητες, αξίες και συλλογικές συνειδήσεις.

Η ιστορία των 5.000 εξόριστων γυναικών του Εμφυλίου

«Γυναίκες εξόριστες υπήρχαν από την αρχή του εμφυλίου. Ήδη στο τέλος του 1946 η UNRRA βρήκε 45 γυναίκες εξόριστες στην Ανάφη, επί συνόλου 3500 περίπου εξόριστων των δύο φύλων σε τόπους εξορίας ανά την Ελλάδα. Η «διοικητική εκτόπιση» όπως λεγόταν επίσημα, γινόταν βάσει αποφάσεων των τοπικών Επιτροπών Δημόσιας Ασφάλειας (θεσμός της Μεταξικής δικτατορίας που ξανατέθηκε σε λειτουργία), αλλά και χωρίς τέτοια απόφαση. Αναβίωσε και ένας παλιότερος μηχανισμός καταστολής που χρησιμοποιήθηκε από τα τέλη του 19ου αιώνα για την πάταξη της ληστείας: ο νόμος περί συλλογικής ευθύνης των οικογενειών. Οι γυναίκες που στέλνονταν σε τόπους εξορίας συλλαμβάνονταν χωρίς ένταλμα σύλληψης και χωρίς να υπάρχει σε βάρος τους κάποια δικαστική απόφαση: συλλαμβάνονταν «προληπτικά», είτε γιατί θεωρούνταν αριστερές ή είχαν οι ίδιες αναλάβει κάποια δράση στην Αντίσταση, ή επειδή μέλη των οικογενειών τους ήταν αντάρτες του ΔΣΕ (οι λεγόμενες «ανταρτοοικογένειες»). Ο κύριος σκοπός της κράτησής τους ήταν η απόσπαση δήλωσης μετάνοιας και αποκήρυξης του ΚΚΕ, προκειμένου να καμφθεί το ηθικό του αριστερού κινήματος.

Ο αριθμός των εξόριστων διογκώθηκε μετά από τις μαζικές συλλήψεις που έγιναν το καλοκαίρι του 1947, σύμφωνα με μια εκτίμηση του ΚΚΕ υπήρχαν τότε περίπου 24.000 εξόριστοι. Εκείνη την περίοδο οι εξόριστοι στο Τρίκερι ήταν περίπου 3-4.000 άντρες, οι οποίοι διέμεναν σε ατομικές σκηνές στη βόρεια παραλία Αφέτκα και περίπου 500 γυναίκες, «προληπτικές», οι οποίες έμειναν σε σκηνές γύρω από το Μοναστήρι. Οι περισσότερες είχαν έρθει από τα χωριά της Θεσσαλίας και αρκετές είχαν και τα παιδιά μαζί τους.

Έως το Φεβρουάριο του 1948, οι γυναίκες μπορούσαν να κατεβαίνουν στο στρατόπεδο των ανδρών για να ψωνίσουν από την καντίνα τρόφιμα και διάφορα άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Αργότερα, με την αύξηση των γυναικών εξόριστων, η επικοινωνία μεταξύ των ανδρών και των γυναικών δεν ήταν εύκολη, παρά μόνο με άδεια. Μετά την αναχώρηση των ανδρών για την Μακρόνησο, στις σκηνές τους εγκαθίστανται 1200 εξόριστες γυναίκες από τη Χίο. Τους επόμενους μήνες θα φθάσουν και άλλες αποστολές γυναικών από τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και τη Ρούμελη.

Τον Ιούλιο του 1949, μια αντιπροσωπία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού που επισκέφθηκε το Τρίκερι, βρήκε να διαμένουν 3597 γυναίκες και 156 παιδιά. Οι εξόριστες έμεναν σε τρία χωριστά στρατόπεδα, κλεισμένα με συρματοπλέγματα: Στο χώρο γύρω από το Μοναστήρι λειτουργούσε το στρατόπεδο των «προληπτικών» και των ανταρτισσών του ΔΣΕ (1772 άτομα σύμφωνα με την έκθεση του ΔΕΣ), καθώς και το στρατόπεδο γυναικών που είχαν υπογράψει δήλωση και περίμεναν να φύγουν (250 άτομα). Στο τρίτο στρατόπεδο, ζούσαν 1781 πολιτικές εξόριστες, οι «επικίνδυνες κομμουνίστριες», όπως θεωρήθηκαν, καθώς και γυναίκες από ανταρτοοικογένειες.

Το κράτος χορηγούσε για τις εξόριστες 3 δραχμές την ημέρα για σίτιση και απ’ αυτά τα χρήματα η διοίκηση του στρατοπέδου κρατούσε 30 λεπτά για τα διάφορα μεταφορικά, παρόλο που όπως λένε οι ίδιες, τα πάντα με τις πλάτες τους τα κουβαλούσαν. Το συσσίτιο αποτελούνταν από όσπρια τρεις φορές την εβδομάδα, μια δύο φορές πατάτες, ζυμαρικά και πολύ σπάνια λαχανικά, παντζάρια ή λάχανο. Κρέας κάθε 15 μέρες, τόσο κακοσυντηρημένο που γινόταν αφορμή για τροφικές δηλητηριάσεις. Το καλοκαίρι το συσσίτιο χειροτέρευε… Το ψωμί ζύγιζε 80 δράμια η μερίδα και το λάδι 3-6 δράμια. Σαπούνι έπρεπε να δίνουν μια πλάκα το μήνα, μα πάντα το καθυστερούσαν ή το στερούσαν ολοσδιόλου. Η διοίκηση δεν χορηγούσε φαγητό στα παιδιά, γιατί δεν θεωρούνταν εξόριστα, με αποτέλεσμα, οι γυναίκες να κόβουν από τις δικές τους πενιχρές μερίδες προκειμένου να τα θρέψουν. Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός αγνοούσε επίσης αυτά τα παιδιά και μόνο τον Αύγουστο του 1949 έστειλε στο κάτω στρατόπεδο μια μικρή ποσότητα γάλακτος σε σκόνη και ζάχαρη με ρητή απαγόρευση για τα παιδιά των «προληπτικών». Οι αλληλέγγυες όμως γυναίκες του κάτω στρατοπέδου στέλνανε κρυφά έναν κουβά κρέμα στο μοναστήρι, για καμιά 20αριά μέρες που κράτησαν οι προμήθειες. Τα παιδάκια του μοναστηριού, μονίμως πεινασμένα, κατέβαιναν κρυφά, δρασκελώντας το συρματόπλεγμα και ζητούσαν ψωμί.

Από τους μεγαλύτερους εφιάλτες για τις εξόριστες γυναίκες, ειδικά από την Άνοιξη του 1949 και μετά, ήταν η ανυδρία. Στο νησί υπήρχαν τρία πηγάδια, τα οποία είχαν σκάψει οι άνδρες εξόριστοι, με πολύ κόπο και το πηγάδι στο χωριό. Αδιανόητο να ξεδιψάσουν 5000 σχεδόν εξόριστες γυναίκες και παιδιά τους καλοκαιρινούς μήνες. Αξημέρωτα, οι γυναίκες στέκονταν στην ουρά για ένα σταμνί νερό, το οποίο μάλιστα συχνά ήταν και ακατάλληλο για να το πιούν. Και δεν ήταν μόνο η δίψα, ήταν και η μεγάλη απόσταση μεταξύ των πηγαδιών. Για να φέρουν νερό πόσιμο από το πηγάδι του χωριού, όταν τους το επέτρεπαν [γιατί δεν το επέτρεπαν πάντα] ή από άλλα πηγάδια, έπρεπε να κάνουν τον κύκλο, με ανηφοριές και κατηφοριές, συχνά ξυπόλητες.

Μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού (31.8.1949) ορισμένες «προληπτικές» με παιδιά απολύονται και η προσοχή των καταδιωκτικών αρχών στρέφεται στις «αμετανόητες» που αντιστέκονταν στις πιέσεις να υπογράψουν δήλωση μετάνοιας. Μετά τις 15 Νοεμβρίου 1949, όταν, με εντολή της ηγεσίας του στρατού, η διοίκηση του στρατοπέδου ανατέθηκε στον «Οργανισμό Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου» οι πιέσεις εντάθηκαν με την επιβολή έκτακτων μέτρων με σκοπό την κάμψη του ηθικού τους: αφαιρέθηκαν τα ράντζα, απαγορεύτηκε η αλληλογραφία και οργανώθηκε μια επίσημη τελετή «σωφρονισμού» στο Μοναστήρι, με παρουσία τοπικών, στρατιωτικών και θρησκευτικών αρχών. Τον Ιανουάριο 1950 το στρατόπεδο του Τρίκερι διαλύεται και 1200 εξόριστες που δεν υπέγραψαν δήλωση μεταφέρονται στη Μακρόνησο για να φοιτήσουν στο «Ειδικό Σχολείο Αναμορφώσεως Γυναικών» (ΕΣΑΓ)».

Μπορείτε επίσης να ακούσετε τη συνέντευξη του μέλος της ΟΠΙΒΟ Μένης Τσίγκρα στο πλαίσιο της ραδιοφωνικής μου εκπομπής (Ραδιοφωνική Λέσχη) “Θωρώντας και Αναθεωρώντας”:

Πάντα με συγκινούσαν οι άνθρωποι της προσφοράς. Εκείνοι που εγκαταλείπουν τη βολή, την ασφάλεια και την καθημερινότητά τους για να σταθούν δίπλα σε ανθρώπους που δεν γνωρίζουν. Πόσο μάλλον σε μια εποχή που ο κόσμος συνηθίζει όλο και περισσότερο την αδιαφορία, με την αλληλεγγύη να μοιάζει πλέον με πράξη αντίστασης.

Όταν έμαθα για τους δύο νέους ανθρώπους από τα Τρίκαλα που συμμετείχαν στην ανθρωπιστική αποστολή για τη Γάζα, την Ελένη Τσιάντα και τον Δημήτρη Μπιτουλά Κουρούση, ένιωσα την ανάγκη να τους γνωρίσω. Ήθελα να καταλάβω από τι υλικά είναι φτιαγμένοι οι άνθρωποι που επιλέγουν να μην μένουν αμέτοχοι. Πώς διαχειρίζονται τον φόβο τους. Τι σημαίνει γι’ αυτούς αλληλεγγύη. Τι σημαίνει να παίρνεις θέση όταν γύρω σου πολλοί επιλέγουν τη σιωπή.

Μετά τη συζήτησή μου με τον Δημήτρη (ΕΔΩ), συνάντησα και την Ελένη. Ήταν μια ζεστή, βαθιά ανθρώπινη κουβέντα. Και τη χαρακτηρίζω ανθρώπινη γιατί η Ελένη είναι ένας άνθρωπος που αποπνέει ανθρωπιά σε κάθε της λέξη και σε κάθε της επιλογή.

Πριν ακόμη συμμετάσχει στην αποστολή για τη Γάζα, είχε ταξιδέψει δύο φορές στη Νότια Αφρική, προσφέροντας εθελοντικά τις υπηρεσίες της σε κατασκηνώσεις για παιδιά με αναπηρία. Τα τελευταία χρόνια εργάζεται τα καλοκαίρια σε διεθνή κατασκήνωση στην Ελβετία, ενώ τους χειμώνες διδάσκει σκι ως απόφοιτη του ΤΕΦΑΑ Τρικάλων με ειδικότητα στην Ειδική Αγωγή.

Αξίζει πραγματικά να ακούσετε το podcast που κάναμε μαζί για να καταλάβετε τι ακριβώς εννοώ.

Ακόμη ηχούν στα αυτιά μου ορισμένες από τις φράσεις της:

• Με θυμάμαι από μικρή να με ζορίζει το άδικο γύρω μου.
• Στα δέκα μου η μητέρα μου με πήρε μαζί της στην Ειδομένη και βοηθούσαμε τους πρόσφυγες που έφταναν στον τόπο μας.
• Είναι όμορφο να ξέρεις ότι δεν φοβάσαι μόνος σου. Καταλαβαίνεις πως ο φόβος σου δεν είναι παράλογος και πως είναι εντάξει να φοβάσαι.
• Σε κάποιες περιπτώσεις ίσως αξίζει να πεθάνεις για κάτι.
• Όταν βρισκόμασταν αιχμάλωτοι του ισραηλινού στρατού, υπήρχαν άνθρωποι που αγωνίζονταν για να επιστρέψουμε στα σπίτια μας και τελικά επιστρέψαμε. Για όσα βιώνει ο παλαιστινιακός λαός, ποιος αγωνίζεται;
• Όταν ξεκίνησε αυτή η αποστολή, όλοι κρύβαμε μέσα μας την ελπίδα ότι θα φτάσουμε στον προορισμό μας. Ο καθένας είχε πλάσει το δικό του σενάριο για εκείνη τη στιγμή. Αν έβλεπα τις ακτές, σίγουρα θα έκλαιγα και θα αισθανόμουν λύτρωση. Και αν συναντούσα ένα παιδί από την Παλαιστίνη, θα το αγκάλιαζα σφιχτά και θα του έλεγα ότι δεν θα ζει για πάντα μέσα στον τρόμο, ότι υπάρχει ελπίδα.
• Δεν μου αρέσει ο όρος ανθρωπιστική βοήθεια. Ο ανθρωπισμός διαφέρει από την ανθρωπιά. Αυτό που προσπαθώ να προσφέρω είναι ανθρωπιά και αλληλεγγύη.

Αποχαιρετώντας την μετά τη συνάντησή μας, σκεφτόμουν πόσο διαφορετικός θα μπορούσε να είναι ο κόσμος μας αν περισσότεροι νέοι άνθρωποι κουβαλούσαν μέσα τους την ίδια ευαισθησία, το ίδιο αίσθημα δικαιοσύνης και την ίδια ανάγκη να σταθούν δίπλα στον συνάνθρωπο. Ίσως τότε να ζούσαμε σε μια κοινωνία πιο δίκαιη, πιο φωτεινή και πάνω απ’ όλα πιο ανθρώπινη.

Δείτε τη,
– για την ατμόσφαιρα των 80ς στη Γιουγκοσλαβία
– τα περάσματα του Ντράζεν μέσω αγώνων στην τηλεόραση
– τη σχέση με τον Αλεξάντερ, τον αδελφό του
– το πώς συμπεριφέρονταν οι Αμερικάνοι στους Ευρωπαίους παίκτες
– τον ίδιο τον θρύλο.
Μην τη δείτε
– αν δεν ξέρετε ποιος – και τι – ήταν ο “Γιος του Διαβόλου” ή “Μότσαρτ” ή σκέτο Ντράζεν
Tip: Το αυτοκίνητο του μοιραίου αυτοκινήτου έχει τις ίδιες πινακίδες με το μοιραίο, λίγο πριν από μια όμορφη στιγμή αποχαιρετισμού.

*Σκηνοθεσία: Danilo Serbedzija, Ljubo Zdjelarevic

Σενάριο: Ivan Turkovic Krnjak

Στον ρόλο του Ντράζεν ο Domagoj Nizic
Διάρκεια: 135΄
Παραγωγή: Κροατία

Εξάλλου, μια  φωτογραφία δεν είναι απλά μια αποτύπωση της στιγμής, αλλά ένα ζωντανό τεκμήριο που διασώζει την ταυτότητα ενός τόπου και των ανθρώπων του στο πέρασμα του χρόνου.

Στην εποχή των social media και του διαδικτύου πληθαίνουν όλο και περισσότερο οι σελίδες που είναι αφιερωμένες στη συλλογή φωτογραφιών από απλούς πολίτες που  συγκεντρώνουν αρχείο από διάφορες ιστορικές στιγμές, ως μια προσπάθεια διατήρησης της ιστορίας ενός τόπου στο χρόνο.

«Τα ΤΡΙΚΑΛΑ ΣΕ ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΟ ΦΟΝΤΟ»

Τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί στον … απέραντο κόσμο του facebook η σελίδα «Τα ΤΡΙΚΑΛΑ ΣΕ ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΟ ΦΟΝΤΟ» που αυτή τη στιγμή αριθμεί 11, 4 χιλιάδες μέλη.

Όλα ξεκίνησαν το 2018 από τον Τρικαλινό εκπαιδευτικό Δημήτρη Γκούμα, λόγω της αγάπης του για την ιστορία και τη φωτογραφία.

«Η πρώτη επαφή υπήρξε με τον Νεκτάριο Κατσόγιαννο, προκειμένου να μου διαθέσει το πλούσιο υλικό που διαθέτει» ανέφερε ο κ. Γκούμας και πρόσθεσε: « Στην αρχή δυσκολεύτηκα να συγκεντρώσω υλικό. Σιγά – σιγά ερχόμουν σε επαφή με κόσμο για να μου διαθέσει υλικό από το φωτογραφικό του αρχείο».

Αυτή τη στιγμή, ο αριθμός των φωτογραφιών που έχει συγκεντρωθεί, αγγίζει τις 3.000.

Στο επίκεντρο της συλλογής της σημαντικής αυτής προσπάθειας είναι η τοπική ιστορία.

Μάλιστα,  στα χέρια του κ. Γκούμα βρέθηκε μια φωτογραφία από το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, όπου παρατάσσονται  Οθωμανοί πάνω σε άλογα μπροστά σε βράχους των Μετεώρων.

«Αυτή η φωτογραφία έφτασε στα χέρια μου μέσω κάποιων συναδέλφων από τη Λάρισα  και τα Γιάννενα που ασχολούνται με την συλλογή και αναζητώντας την πηγή,  ανακάλυψα αυτή τη φωτογραφία» τόνισε.

Αυτή η φωτογραφία αλλά και ακόμα μια που απεικονίζει τα δύο τζαμιά των Τρικάλων αποτελούν αγαπημένες φωτογραφίες του κ. Γκούμα από την τεράστια συλλογή που φιλοξενούνται στην σελίδα.

Η παλαιότερη φωτογραφία είναι αυτή με τους  Οθωμανούς (σ.σ. μπροστά στους βράχους των Μετεώρων) και χρονολογείται από το 1879.

Κομμάτι ιστορίας, γεφύρωση του χθες και του σήμερα

Μετά από τόσα χρόνια λειτουργίας της σελίδας, ο αριθμός των ακολούθων αυξάνεται διαρκώς,  αφού φιλοξενεί σπάνιο φωτογραφικό υλικό από αρχεία παλιών Τρικαλινών φωτογράφων

Σύμφωνα με τον κ. Γκούμα η σχέση με τους ακόλουθους και τους επισκέπτες είναι αμφίδρομη.

«Πολλοί με πλησίασαν και με πλησιάζουν αρκετοί για να μου δώσουν φωτογραφίες, ώστε να αναρτηθούν. Μην ξεχνάμε ότι αποτελούν κομμάτι ιστορίας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις στέλνουν μηνύματα και συγγενείς» πρόσθεσε, χωρίς να παραλείψει να σημειώσει ότι η διαδικασία δεν είναι καθόλου εύκολη σε ό,τι αφορά στην αναζήτηση φωτογραφιών κα πηγών.

«Έχω ανακαλύψει πολλές φωτογραφίες σε γερμανικές ιστοσελίδες και η γνώση της γερμανικής γλώσσας αποτέλεσε σημαντικό εργαλείο στην συγκέντρωση των απαραίτητων πληροφορίων» τόνισε με έμφαση.

Αναφορικά με τα επόμενα σχέδια για την διατήρηση του υλικού ο κ. Γκούμας γνωστοποίησε ότι η δημιουργία ενός λευκώματος ή  μιας έκθεσης αποτελούν σκέψεις προς υλοποίηση.

Φωτογραφίες παλαιών κτιρίων, εθίμων, στιγμές ανθρώπων και μιας ολόκληρης εποχής αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και οικονομικής εξέλιξης μιας κοινωνίας.

Γεφυρώνουν το χάσμα ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, επιτρέποντας στους νεότερους να γνωρίσουν τις ρίζες τους.

Μέσα από την επαφή, γεννιέται η αγάπη και η χαρά της στιγμής.

Μια σχέση που επιβεβαιώθηκε και επισφραγίστηκε με τον καλύτερο δυνατόν τρόπο– για ακόμα μια φορά – την περασμένη Κυριακή 10 Μαΐου μέσα από τη  δράση “Κυριακή στο στάβλο που υλοποίησε η ΚοινΣΕπ “ΣΤΑΒΛΟΣ”.

Χώρος σύνδεσης ανθρώπων, ζώων και φύσης

Η ΚοινΣΕπ “ΣΤΑΒΛΟΣ” βρίσκεται επί της ε. ο. Λεπτοκαρυάς-Περδικοράχης και  δημιουργήθηκε με σκοπό να αποτελέσει έναν ανοιχτό χώρο σύνδεσης ανθρώπων, ζώων και φύσης, δίνοντας έμφαση στη συμπερίληψη, τη συνεργασία και τη βιωματική εκπαίδευση.

Με πρωταγωνιστές τον Κωστάκη, τον Μάρκο και τον Ερμή, τα τρία υπέροχα αυτά άλογα, την Λάικα την γλυκιά γαϊδουρίτσα τον Φέντορ και τον Ρούμπεν- δύο κατάλευκα παιχνιδιάρικα, βελγικά λυκόσκυλα- οι  μικροί επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή μαζί τους, να τα ανακαλύψουν και να τα φροντίσουν.

Γνωριμία με τον υπέροχο κόσμο των αλόγων, παραμύθια και δραματοποίηση, ιππική εμπειρία και βόλτες ήταν ορισμένες από τις δραστηριότητες που απόλαυσαν τα παιδιά και κυρίως ατελείωτο παιχνίδι με πολλά χαμόγελα.

Η δράση υλοποιήθηκε από το μέλος της ΚοινΣΕπ “ΣΤΑΒΛΟΣ”  γυμνάστρια & εκπαιδεύτρια θεραπευτικής ιππασίας Δέσποινα Χαρισοπούλου, με την συνδρομή της θεατρολόγου Μαρίας Μπλούτσου και της ψυχολόγου Νεκταρίας Καψαλά.

“Μέσα από δραστηριότητες, όπως η γνωριμία με τα άλογα, η φροντίδα τους, η δραματοποίηση, τα ομαδικά παιχνίδια και οι βόλτες με τα άλογα, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να καλλιεργήσουν την αυτοπεποίθηση, την ενσυναίσθηση, την ηρεμία και την εμπιστοσύνη.  Η ανταπόκριση των οικογενειών ήταν συγκινητική και μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε” ανέφερε στην ΚοινΣΕπ «ΤόΠΟΙ» η κα. Χαρισοπούλου.

Και πρόσθεσε: “Ο χώρος μας είναι ανοιχτός για κάθε παιδί, με σεβασμό στις ανάγκες, τον ρυθμό και τη μοναδικότητα του καθενός. Πιστεύουμε πως η επαφή με τα άλογα και τη φύση μπορεί να γίνει ένας κοινός τόπος σύνδεσης, χαράς και αποδοχής για όλα τα παιδιά”.

Νέες βιωματικές δράσεις

Μάλιστα, το επόμενο διάστημα προγραμματίζονται νέες βιωματικές δράσεις για παιδιά, αλλά και προγράμματα εκπαιδευτικής και θεραπευτικής ιππασίας.

Σύμφωνα με την κα. Χαρισοπούλου η  θεραπευτική ιππασία αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο ενίσχυσης της ψυχικής, συναισθηματικής και κινητικής ανάπτυξης. «Η επαφή με το άλογο βοηθά στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης, αυτορρύθμισης, συγκέντρωσης και επικοινωνίας, ενώ παράλληλα δημιουργεί έναν μοναδικό δεσμό ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο» σημείωσε με έμφαση.

Η θεραπευτική ιππασία δεν είναι απλώς μια δραστηριότητα, είναι ένα ταξίδι αγάπης, εμπιστοσύνης και ελπίδας, όπου κάθε παιδί έχει την ευκαιρία να λάμψει. Στην ΚοινΣΕπ «ΣΤΑΒΛΟΣ» αυτή η μοναδική σχέση ανθρώπου και αλόγου έχει αποκτήσει τον δικό της χώρο για μικρούς και μεγάλους που θέλουν να τη ζήσουν από κοντά.

Μεταξύ των 20 Ελλήνων ακτιβιστών που συμμετέχουν στο Global Sumud Flotilla  είναι και η Τρικαλινή αγαπημένη μας φίλη και συντρόφισσα Ελένη Τσιάντα που είναι απόφοιτος των ΤΕΦΑΑ και αθλήτρια.

H ανακοίνωση του Αυτοδιαχειριζόμενου  Κοινωνικού  Χώρου  Rossonero

Ο Αυτοδιαχειριζόμενος Κοινωνικός Χώρος Rossonero στέκεται στο πλευρό του Διεθνούς Στολίσκου Αλληλεγγύης Sumud Flotilla που βρίσκεται στην τελική ευθεία για το σπάσιμο του παράνομου αποκλεισμού που έχει επιβάλλει το Κράτος απαρτχάιντ του Ισραήλ στην Γάζα.

Μάλιστα, λίγο πριν την αναχώρηση του στολίσκου Global Sumud Flotilla, η Ελένη Τσιάντα μίλησε στη Ραδιοφωνική Λέσχη 97,6 για τη νέα αποστολή, σημειώνοντας ότι «σκοπός μας είναι να φτάσουμε στις ακτές της Γάζας, αίροντας τον παράνομο αποκλεισμό. Είμαστε έτοιμοι  να αντιμετωπίσουμε με τα κατάλληλα ειρηνικά μέσα οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια μας ασκήσει το Ισραήλ στην προσπάθεια του να μας καταστείλει».

Πρόκειται για την δεύτερη αποστολή του Global Sumud Flotilla που είναι διπλάσια σε σχέση με εκείνη του περασμένου καλοκαιριού και αποτελείται από 80 πλοία και πάνω από 800 συμμετέχοντες/ουσες (ωστόσο μετά την πειρατεία που πραγματοποίησε το Ισραήλ ο αριθμός μειώθηκε). Τα λιμάνια από τα οποία ξεκίνησαν τα καράβια είναι εκείνα της Βαρκελώνης , της Ιταλίας, της Τουρκίας και της Ελλάδας.

Η Ελένη και οι ακτιβιστές ανησυχούν για το ενδεχόμενο νέας επίθεσης από το Ισραήλ, αλλά όπως σημείωσε «Το Ισραήλ γνωρίζουμε (και δεν περιμέναμε αυτή την ενέργεια για να το επιβεβαιώσουμε) ότι δεν λογαριάζει το διεθνές δίκαιο είτε σε στεριά,  είτε σε θάλασσα. Αντιθέτως, τώρα είμαστε ακόμα περισσότερο προετοιμασμένες, θα μπούμε στα πλοία, θα πλεύσουμε προς την Γάζα, με όποιο κόστος, μεταφέροντας την ανθρωπιστική βοήθεια».

Σε ό,τι αφορά στην αισχρή προπαγάνδα που διακινείται μέσω των γνωστών διαδικτυακών τρολλ και συμπυκνώνεται στην φράση «άλλη δουλειά δεν έχουν αυτοί, τα λεφτά πού τα βρίσκουν;», η Ελένη απαντά «αυτά τα σχόλια υπάρχουν και πάντα θα υπάρχουν. Αυτού του είδους οι αποστολές πραγματοποιούνται χρόνια από το 2008 και μετά. Οι άνθρωποι που συμμετέχουμε σε αυτές, είμαστε άνθρωποι με δουλειές, οικογένειες, που κολλήσαμε τα ρεπό μας και μάζεψαμε τις άδειες μας για να συμμετέχουμε, δεν είμαστε χομπίστες που απλά πάμε “για να κάνουμε την φάση μας”, όπως νομίζουν ορισμένοι. Το καύσιμο μας είναι ο σκοπός της αποστολής. Μας πνιγεί το άδικο και στεκόμαστε δίπλα στον Παλαιστινιακό λαό που αντιστέκεται εδώ και πάρα πολλά χρόνια στην κατοχή και το κράτος παρτχάιντ του Ισραήλ. Μας πνίγει το αίμα των χιλιάδων νεκρών παιδιών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η γενοκτονία συνεχίζεται. Σε αυτή την υφιστάμενη πραγματικότητα ένας από τους στόχους μας λοιπόν είναι, πράγματι, να στρέψουμε ξανά όλοι κι όλες τα μάτια στην Γάζα και ελπίζουμε να το καταφέρουμε. Αυτό φυσικά δεν θα το πετύχουμε μόνες και μόνοι, χρειαζόμαστε τον κόσμο στο πλάι μας και κυρίως στο πλάι της Παλαιστίνης με κάθε τρόπο από στεριά και θάλασσα».

Καλές θάλασσες, αδέρφια!

Όλα τα μάτια στον στόλο!

Όλα τα μάτια στην Παλαιστίνη !

«Τώρα όμως που μεγάλωσε η κόρη μας, σκέφτομαι πως ίσως ήταν λάθος να παντρευτεί μικρή και να αφήσει πίσω της πράγματα που άξιζε να ζήσει, όπως το σχολείο και τα χρόνια της ηλικίας της».

Ο Χρυσοβαλάντης δεν σηκώθηκε για να διαβάσει στίχους όπως οι υπόλοιποι εκπαιδευόμενοι. Κρατούσε απλώς μια τσαλακωμένη κόλλα χαρτί και διάβασε λίγες σκέψεις που έγραψε μόνος του. Ένα γράμμα προς τη γυναίκα του. Ίσως για πρώτη φορά στη ζωή του, τώρα που έμαθε να συλλαβίζει τις λέξεις και να τις βάζει στη σωστή σειρά.

Από όλα όσα ακούστηκαν εκείνη την ημέρα, απομόνωσα αυτή τη μία φράση. Γιατί μέσα σε μια πρόταση, χώρεσε μια ολόκληρη κοινωνική ήττα. Ένα κορίτσι που δεν πήγε σχολείο, ένας πρόωρος γάμος που θεωρήθηκε φυσική εξέλιξη, μια ζωή που ξεκίνησε χωρίς το στοιχειώδες δικαίωμα της γνώσης.

Και κυρίως χώρεσε η καθυστερημένη συνειδητοποίηση  ενός ανθρώπου που έμαθε να γράφει μέσα στη φυλακή, πως η μόρφωση δεν είναι πολυτέλεια, είναι η πρώτη χαμένη ευκαιρία που κουβαλούν πολλοί πριν ακόμη ζητήσουν τη δεύτερη.

Πέντε μέρες μετά τη γιορτή στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας των Φυλακών Τρικάλων, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά και η εμπειρία δεν έχει ακόμη απομακρυνθεί. Επανέρχεται διαρκώς μέσα από εικόνες, πρόσωπα και λόγια που δύσκολα ξεχνιούνται.

Ίσως γιατί ήταν εικόνες που δεν ταίριαζαν με τον χώρο. Τσιγγάνικες μουσικές μέσα σε μια σχολική αίθουσα σωφρονιστικού καταστήματος. Ποιήματα για ρίζες, πατρίδες, όνειρα, έρωτες και απώλειες. Άνθρωποι από δεκαπέντε διαφορετικές εθνικότητες να τραγουδούν ο ένας τους σκοπούς του άλλου. Εκπαιδευόμενοι και όχι κρατούμενοι να ζητούν παραγγελιές από τους μουσικούς του Μουσικού Σχολείου Τρικάλων, σε μια γιορτή που κινήθηκε πέρα από τα όρια μιας τυπικής σχολικής εκδήλωσης.

Για λίγες ώρες, η συνθήκη του εγκλεισμού υποχώρησε. Το επέβαλαν οι φωνές, τα τραγούδια και η ανάγκη των ανθρώπων να υπάρξουν και να συμμετάσχουν σε κάτι που τους θυμίζει ότι εξακολουθούν να ανήκουν στην κοινωνία που τους έχει βάλει στο περιθώριο.

Αυτό δεν είναι άλλωστε το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας; Ένας μικρός χώρος κανονικότητας μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο στέρησης. Ένα δωμάτιο όπου ο κρατούμενος ξαναγίνεται μαθητής. Ο αριθμός ξαναγίνεται όνομα. Και η ποινή, έστω γι’ αυτές τις ελάχιστες διδακτικές ώρες, υποχωρεί μπροστά στη γνώση.

Πέντε μέρες μετά τη γιορτή και οι σκέψεις εξακολουθούν να επιστρέφουν και να ζητούν απαντήσεις:

-αν αυτοί οι άνθρωποι, στριμωγμένοι σε κελιά, κουβαλώντας διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικές θρησκείες, διαφορετικές παραβατικές ιστορίες και διαφορετικές πληγές, μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά σε μια σχολική αίθουσα, να μοιράζονται μουσικές και μνήμες γιατί ο έξω κόσμος δυσκολεύεται τόσο να συνυπάρξει με τον διαφορετικό;

-τι νόημα έχει η παιδεία να ανοίγει παράθυρα, όταν η κοινωνία έξω επιμένει να υψώνει τείχη;

-μήπως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν αλλάζουν οι άνθρωποι μέσα στη φυλακή, αλλά αν αλλάζουμε εμείς αρκετά, ώστε όταν βγουν να τους επιτρέψουμε να υπάρξουν αλλιώς;

Και πόσοι Χρυσοβαλάντηδες θα χρειαστεί να μάθουν να γράφουν πίσω από τα κάγκελα για να καταλάβουμε ότι κάποιες φυλακές χτίζονται πολύ πριν από τη δικαστική απόφαση;

«Αν διαφέρεις από μένα, αδελφέ μου, όχι μόνο δεν με βλάπτεις, αλλά με πλουτίζεις»

Παρακολουθώντας και με άλλους προσκεκλημένους την γιορτή, αντιληφθήκαμε πως στη συγκεκριμένη εκπαιδευτική δομή αυτό που προέχει δεν είναι τόσο η διδασκαλία της γλώσσας και η απόκτηση ενός απολυτηρίου.  Πρωταρχικός στόχος είναι η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης και της βεβαιότητας ότι οι άνθρωποι που βρίσκονται εκεί δεν αντιμετωπίζεται ως κρατούμενοι, αλλά ως εκπαιδευόμενοι και ως πρόσωπα με δυνατότητες εξέλιξης.

Την ομαλή συνύπαρξη της διαφορετικότητας υπογράμμισε και ο διευθυντής του ΣΔΕ κ. Φάνης Κατσάνος, ο οποίος, προλογίζοντας την εκδήλωση, τη χαρακτήρισε ως εμπειρία κοινής συμμετοχής, επικαλούμενος τα λόγια του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ: «Αν διαφέρεις από μένα, αδελφέ μου, όχι μόνο δεν με βλάπτεις, αλλά με πλουτίζεις».

Η αλήθεια είναι ότι φύγαμε πλουσιότεροι από την αίθουσα, γιατί η εκδήλωση με τον τρόπο που οργανώθηκε από την φιλόλογο Φανή Μπαλαμώτη, ξεπερνούσε τον χαρακτήρα μιας τυπικής σχολικής γιορτής. Εξελίχθηκε σε μια ζωντανή εμπειρία γνώσης στο πλαίσιο της οποίας αναδείχθηκαν με σεβασμό και ευαισθησία όψεις της κουλτούρας και της ιστορικής διαδρομής των Ρομά, προσφέροντάς μας μια βαθύτερη κατανόηση της πολιτισμικής τους ταυτότητας και των διαχρονικών τους παραδόσεων.

«Μυρίζεις κοινωνία» : Η Φανή Μπαλαμώτη μιλά για τη διδασκαλία στο ΣΔΕ 

Στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας των Φυλακών Τρικάλων υπηρετεί τη φετινή σχολική χρονιά η εκπαιδευτικός φιλόλογος Φανή Μπαλαμώτη, η οποία άφησε το γνώριμο περιβάλλον της συμβατικής σχολικής τάξης για να διδάξει σε έναν χώρο με εντελώς διαφορετικές απαιτήσεις, συνθήκες και ανθρώπινες ισορροπίες.

Στη συζήτηση που κάναμε στο πλαίσιο της εκπομπής «Θωρώντας και Αναθεωρώντας» της Ραδιοφωνικής Λέσχης Τρικάλων, μιλά για την απόφασή της να βρεθεί μέσα στη φυλακή ως εκπαιδευτικός, για τη συνάντησή της με κρατούμενους διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων και βιωμάτων, για τις δυσκολίες αλλά και τις μικρές καθημερινές νίκες της διδασκαλίας, ενώ καταθέτει τον προβληματισμό της γύρω από το κατά πόσο μια κοινωνία είναι πραγματικά έτοιμη να αποδεχθεί τη «δεύτερη ευκαιρία» που η ίδια η εκπαίδευση επιχειρεί να προσφέρει:

Ήρθα εδώ για πρώτη φορά πριν από πέντε χρόνια για πέντε ημέρες και έμεινα… μέχρι σήμερα. Από την πρώτη στιγμή που αντίκρισα τα βουνά είπα μέσα μου: Αυτό είναι το μέρος. Εδώ θέλω να μείνω για πάντα».

Η 46χρονη Nathalie Michalef είναι από τη Μάλτα, διδάσκει διαδικτυακά μαλτέζικα και είναι ζωγράφος. Ζει με δύο σκυλιά και τις κότες της στο χωριό Πετρίλο της Αργιθέας. Γι’ αυτήν, η μοναδική σχέση που έχει αναπτύξει με τον τόπο και τη φύση του είναι η ουσία της καθημερινότητάς της. Και δεν την αλλάζει. «Οι άνθρωποι εδώ με βοηθούν πολύ. Εψαχνα πάντα έναν τόπο να ζήσω μέσα στη φύση και τον βρήκα», λέει.

Το ιστορικό χωριό Πετρίλο που την περίοδο 1940-1944 αποτέλεσε την έδρα της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης, της Κυβέρνησης του Βουνού, είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.160 μέτρων στο κέντρο των Αγράφων και σήμερα συγκεντρώνει το ενδιαφέρον επισκεπτών του ορεινού περιπατητικού τουρισμού (hiking tourism) από όλο τον κόσμο. Εδώ η φύση είναι κυρίαρχη, αλλά πολύ συχνά, και ιδίως τον χειμώνα, η έλλειψη υποδομών δημιουργεί σοβαρές δυσκολίες.

Η FAO, o ΟΗΕ και το Δίκτυο Πίνδος

«Το πρόγραμμα “Επιστροφή στην Πατρίδα” υποστηρίζει την εγκατάσταση οικογενειών στον Δήμο Λίμνης Πλαστήρα. Και ήδη έχει αποδώσει. Τρεις οικογένειες με τα παιδιά τους εγκαταστάθηκαν μόνιμα και εργάζονται σε τουριστικά καταλύματα της περιοχής. Τα παιδιά τους πηγαίνουν στο Δημοτικό σχολείο του χωριού. Οι φυσικές ομορφιές του τόπου και το περιβάλλον ηρεμίας που προσφέρει είναι ιδανικά για όσους θέλουν και μπορούν να εργαστούν από απόσταση. Εχουμε 12 ψηφιακούς νομάδες που πηγαινοέρχονται καθώς δεν είναι μόνιμα εγκαταστημένοι εδώ και δημιουργούμε θέσεις για άλλους 20. Σκοπός μας είναι να δημιουργήσουμε ένα hub καινοτομίας στον δήμο μας με άξονα το περιβάλλον. Αναπτύσσουμε συνεχώς τις τεχνολογικές μας υποδομές ώστε να δημιουργήσουμε το κατάλληλο περιβάλλον για νέους ανθρώπους, επιστήμονες, ερευνητές, να έρθουν και να εργαστούν εδώ με ησυχία, κοντά στη φύση. Αυτή η προσπάθεια αρχίζει να αποδίδει», λέει ο δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα, Παναγιώτης Νάνος.

Ο Δήμος Λίμνης Πλαστήρα προχωρά στη διάθεση -με συμβολικό τίμημα- αγροτικών γαιών, αμπελώνων, περιβολιών, κήπων και στη διανομή εμβολιασμένων καστανομεριδίων μέσα από την Τράπεζα Γης. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η αναθέρμανση του πρωτογενούς τομέα, η αύξηση της αγροτικής παραγωγής και η επανάχρηση των εγκαταλειμμένων κτημάτων.

«Υπάρχει μια κουλτούρα αυτοδιοίκησης και αυτοδιάθεσης στην περιοχή. Η τοπική κοινωνία έχει τον πρώτο λόγο για την ανάπτυξη του τόπου» εξηγεί ο κ. Παναγιώτης Νάνος.

Ενεργειακά αυτόνομο δορυφορικό σύστημα πολιτικής προστασίας!

Στον Δήμο Αργιθέας, στα θεσσαλικά Αγραφα, στην καρδιά της Νότιας Πίνδου, με τα χωριά της σκαρφαλωμένα στα 1.000 μέτρα υψόμετρο, λειτούργησε πριν από λίγο καιρό το πρώτο ενεργειακά αυτόνομο δορυφορικό σύστημα πολιτικής προστασίας και έκτακτης ανάγκης. «Στην Αργιθέα έχουμε μάθει να μην περιμένουμε τις λύσεις, αλλά να τις δημιουργούμε. Οι καταστροφές του “Ιανού” και του “Daniel” μας δίδαξαν ότι οι ορεινές περιοχές χρειάζονται ειδικές προσεγγίσεις και την αξιοποίηση της υψηλής τεχνολογίας για να προστατευτούν αποτελεσματικά. Με αυτή την πρωτοβουλία, ο δήμος δημιουργεί ένα πλήρως ενεργειακά αυτόνομο και ανεξάρτητο δίκτυο έκτακτης ανάγκης. Δεν πρόκειται για μια ακόμα καινοτομία βιτρίνας, αλλά για μια ουσιαστική υποδομή που μπορεί να σώσει ζωές!» λέει ο δήμαρχος της περιοχής και πρόεδρος του Δικτύου Πίνδος, Ανδρέας Στεργίου.

Μπορεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση να πρωτοπορεί, οι εκπρόσωποί της να βρίσκουν λύσεις στα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι απομονωμένες περιοχές όπως ο Δήμος Αργιθέας, αλλά πρέπει να υπάρχουν και υποδομές. «Πρέπει να λειτουργεί και το δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ και όχι να πέφτει το ρεύμα όταν βγαίνουν τα εκχιονιστικά μηχανήματα. Οι λιγοστοί κάτοικοι των ορεινών περιοχών του Δικτύου Πίνδος έρχονται αντιμέτωποι με τα έντονα καιρικά φαινόμενα, τους σκληρούς χειμώνες, αλλά και την έλλειψη υποδομών που μπορεί να είναι κάποιες φορές… μοιραία. Για παράδειγμα, στα πιο απομακρυσμένα χωριά του δήμου μας το ασθενοφόρο κάνει να φτάσει από την Καρδίτσα έως και 2.45 ώρες και σε ορισμένες περιοχές των Αγράφων έως και 4!

»Για να μείνεις στον πανέμορφο αυτό τόπο πρέπει να εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη πρόσβαση. Να μπορείς να έρχεσαι και να φεύγεις όποτε θέλεις. Τα παιδιά σου να μπορούν να πηγαίνουν σχολείο. Να υπάρχει ιατρική κάλυψη έστω και σε πρώτο βαθμό. Πρέπει η χώρα μας να έχει μεταρρυθμιστική στρατηγική για την ορεινότητα και ταμείο ορεινότητας. Λύσεις υπάρχουν. Μπορούν οι τοποθετήσεις των εκπαιδευτικών για παράδειγμα να γίνονται με το συνταγματικό δικαίωμα της εντοπιότητας. Να χρησιμοποιηθούν πόροι για να εγκατασταθούν δομημένα συστήματα τηλεϊατρικής στην περιοχή. Εμείς βάλαμε απινιδωτές στα υψηλότερα σημεία των διαδρομών της περιοχής μας. Μια απλή αλλά σωτήρια εφαρμογή, καθώς στην περιοχή μας αναπτύσσεται ο εναλλακτικός τουρισμός και οι ορεινές διαδρομές που ακολουθούν περιπατητές από όλο τον κόσμο συγκεντρώνουν όλο και περισσότερες συμμετοχές», δηλώνει ο κ. Στεργίου.

Στρατηγική ανάπτυξης Αγράφων

«Σχεδιάζουμε τη συνέχιση και την ενίσχυση των συνεργασιών μας μέσω του Δικτύου Πίνδος ώστε να βελτιώσουμε την οδική προσβασιμότητα», τονίζουν τα άλλα μέλη του Δ.Σ. του Δικτύου, ο αντιπρόεδρος Περικλής Μίγδος, δήμαρχος Καραϊσκάκη, και ο δήμαρχος Αγράφων και γραμματέας του Δικτύου Πίνδος, Αλέξης Καρδαμπίκης. Το ιδιαίτερα δύσκολο οδικό δίκτυο, με τμήματα δρόμων που παραμένουν ακόμη χωμάτινα, είναι το βασικότερο πρόβλημα της περιοχής και το πιο κρίσιμο ζήτημα για τους μόνιμους κατοίκους. «Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν μεμονωμένες αλλά ενθαρρυντικές περιπτώσεις εγκατάστασης νέων ανθρώπων και οικογενειών. Εμείς ενισχύουμε και οικονομικά τις οικογένειες και τις νέες μητέρες, ενώ παράλληλα ενισχύουμε την ανάπτυξη του ήπιου τουρισμού και της τοπικής παραγωγής προκειμένου να δημιουργήσουμε ακόμη περισσότερες θέσεις εργασίας», συμπληρώνει ο κ. Καρδαμπίκης.

Το Δίκτυο Πίνδος έχει ενεργή συμμετοχή σε ευρωπαϊκές παρόμοιες προσπάθειες. Πρόσφατα συμμετείχε σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα μαζί με Γάλλους, Κροάτες, Ιταλούς και Κύπριους εταίρους για πολιτικές προσέλκυσης πληθυσμού στις ορεινές περιοχές. Το περασμένο φθινόπωρο εξετάστηκαν αντίστοιχες πολιτικές στην αυτόνομη επαρχία του Trento στην Ιταλία, μια περιοχή με σημαντική εμπειρία στη στήριξη ζωής στα βουνά.

«Οι ορεινές περιοχές δεν είναι μόνο θύλακες περιβάλλοντος, παράδοσης και Ιστορίας της Ελλάδας. Οφείλουν να παραμείνουν ζωντανές και ενεργές, τουλάχιστον για την επόμενη γενιά. Γιατί αν αφεθούν σε πλήρη αδράνεια σήμερα, αύριο θα είναι πολύ πιο δύσκολο να ενεργοποιηθούν. Θέλουμε ορεινές κοινότητες με ζωή: σχολεία που λειτουργούν, μικρές επιχειρήσεις, νέους ανθρώπους που δημιουργούν. Το μέλλον αυτών των περιοχών δεν το βλέπω ως επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως μια νέα μορφή σύγχρονης ζωής, πιο κοντά στη φύση και στον άνθρωπο», τονίζει ο πρόεδρος του Δικτύου, Ανδρέας Στεργίου.

Δίκτυο Πίνδος

Για να αντιμετωπίσει τα σοβαρά προβλήματα των ορεινών περιοχών, αλλά και για να αναπτύξει δράσεις, το Δίκτυο ενεργοποιεί την κοινωνία σε διαφορετικά επίπεδα και κατευθύνσεις: την τοπική κοινωνία μέσω των εκπροσώπων της που συμμετέχουν σε αυτό, τους απόδημους ως φορείς παροχής γνώσης και πόρων, τα μεγάλα κοινωνικά ιδρύματα για την παροχή θεσμικής αλλά και οικονομικής υποστήριξης, το διεθνές σύστημα υποστήριξης που συντονίζει το Εργαστήριο Αγροτικού Χώρου στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και το cluster Terra Thessalia για την εισαγωγή τεχνογνωσίας.

Η περιοχή παρέμβασης εκτείνεται σε μια ευρεία διαπεριφερειακή ζώνη που περιλαμβάνει τις περιφερειακές ενότητες των Ιωαννίνων, των Γρεβενών, των Τρικάλων, της Καρδίτσας, της Ευρυτανίας και της Αιτωλοακαρνανίας και στην οποία συμμετέχουν 15 ορεινοί δήμοι (Μετεώρων, Πύλης Τρικάλων, Αργιθέας, Αγράφων, Βόρειων και Κεντρικών Τζουμέρκων, Αμφιλοχίας, Καρπενησίου, Νικολάου Σκουφά, Μουζακίου, Καλαμπάκας, Λίμνης Πλαστήρα). Στη φωτογραφία το Δ. Σ. του Δικτύου Πίνδος.

(Πηγή: ΝΗΣΙΔΕΣ – ΕΦΣΥΝ)