Πανικό και μια απολύτως αχρείαστη συζήτηση, ξεσήκωσε ανάμεσα σε γεωτεχνικούς, μηχανικούς, εκπαιδευτικούς, μαθητές και λαό, ένα εντελώς ξαφνικό έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας περί… καταστολής της πικροδάφνης.
Ναι, αυτής, στην οποία ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής του γνωστού δημώδους άσματος «Στης πικροδάφνης τον ανθό» έγειρε να αποκοιμηθεί.
Με λίγα λόγια, ένα έγγραφο του Υπουργείου Υγείας σχετικά με τις απίθανα επικίνδυνες συνέπειες της κατάποσης (!) πικροδάφνης, χρησιμοποιήθηκε από το Υπουργείο Παιδείας για να προταθεί εκρίζωση του φυτού από σχολικές αυλές. οι γεωπόνοι, που μάλλον ξέρουν κάτι παραπάνω, είπαν με απλά λόγια ότι όλα αυτά είναι τόσο πιθανό να συμβούν, όσο και το να αναστηθεί ο Ελβις (ο οποίος δεν έχει πεθάνει βέβαια).
Εγγραφο 1: ΕΟΔΥ – Υπουργείο Υγείας
«Τοξικότητα και κίνδυνοι από το φυτό πικροδάφνη (Nerium oleander)». Ετσι τιτλοφορείται ένα έγγραφο του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), το οποίο απέστειλε το Υπουργείο Υγείας στο συνάδελφό του της Παιδείας με αριθμό πρωτοκόλλου Δ1ε/Γ.Π.5468/19/02/26, από τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας & Υγιεινής Περιβάλλοντος.
Το έγγραφο είναι μια πεντασέλιδη έκθεση (ΔΕΙΤΕ ΤΗ ΟΛΗ ΕΔΩ) σχετικά με κινδύνους της πικροδάφνης. Σύμφωνα με αυτό, στο κεφάλαιο με τίτλο «Κίνδυνοι σε σχολικά περιβάλλοντα και σε δημόσιους χώρους που μπορεί να υπάρξουν παιδιά» (δηλαδή παιδικές χαρές, αυλές, δρόμους, γειτονιά, πιλοτές… παντού) τονίζεται:
Το σχολικό περιβάλλον αλλά και δημόσιοι χώροι που μπορεί να υπάρξουν παιδιά όπως πάρκα αναψυχής, παιδικές χαρές, πεζοδρόμια, κήποι σπιτιών, μπορεί να ενέχουν κινδύνους για πιθανή έκθεση στο φυτό της πικροδάφνης για τους παρακάτω λόγους:
1. Ύπαρξη ευαίσθητου πληθυσμού:
Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα λόγω του χαμηλότερου σωματικού βάρους και της μεγαλύτερης πιθανότητας τυχαίας κατάποσης ή επαφής.
2. Αυξημένη πιθανότητα επαφής λόγω ελκυστικότητας φυτού:
Η πικροδάφνη επιλέγεται συχνά ως φυτό σε εξωτερικούς χώρους (π.χ., κήπους, αυλές, προαύλιους χώρους) επειδή έχει φωτεινά (ρόζ ή λευκά) άνθη και απαιτεί ελάχιστη συντήρηση. Ωστόσο, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να προσελκύσουν μικρά παιδιά, τα οποία είναι εκ φύσεως περίεργα και είναι πιο πιθανό να εκτεθούν κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων σε εξωτερικούς χώρους, όπως να μαζεύουν τα άνθη ή τα φύλλα. Είναι επίσης πιθανό να δοκιμάσουν ή να μασήσουν μέρη του φυτού ή να τρίψουν τα μάτια ή το στόμα τους μετά την επαφή με το φυτό.
3. Κίνδυνος εισπνοής καπνού:
Ο καπνός από την πιθανή καύση των φυτών πικροδάφνης (π.χ. κλαδιά) στο χώρο του σχολείου ή σε άλλους δημόσιους χώρους από προσωπικό καθαρισμού απελευθερώνει τοξικές αναθυμιάσεις και η εισπνοή του καπνού μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος.
4. Ανεπαρκής ενημέρωση και επισήμανση:
Οι εκπαιδευτικοί, το προσωπικό, καθαρισμού και συντήρησης κήπων, σχολικών προαύλιων χώρων, παιδικών χαρών ενδέχεται να μην γνωρίζουν τους κινδύνους που ενέχει η παρουσία της πικροδάφνης. Επιπλέον, είναι πιθανό να μην υπάρχει επισήμανση των φυτών στους χώρους αυτούς.
Εγγραφο 2: Υπουργείο Παιδείας
Επομένως το Υπουργείο Παιδείας με άμεσα αντανακλαστικά (πήρε το έγγραφο του Υπουργείο Υγείας στις 19 Φεβρουαρίου και) στις 4 Μαρτίου απέστειλε τη δική του εγκύκλιο Φ12α/26862/Δ4 με τίτλο «Ενημέρωση αναφορικά με την τοξικότητα του φυτού της πικροδάφνης και τη χρήση αυτού σε χώρους πρασίνου» (από τη Γενική Γραμματεία Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και Ειδικής Αγωγής)
Επισυνάπτει το προηγούμενο έγγραφο και επισημαίνει σε όλες τις περιφερειακές διευθύνσεις εκπαίδευσης και, κατ’ επέκταση, σε όλα τα σχολεία της χώρας
Δε λέει ότι πρέπει να γίνει κάτι. Απλώς, το έγγραφο του Υγείας, δλδ του ΕΟΔΥ, αναφέρει κάπου στα μέτρα πρόληψης ενάντια στον εχθρό με το όνομα «πικροδάφνη»:
Το έγγραφο ΕΔΩ
Πρόληψη σε περιβάλλοντα όπου υπάρχει πικροδάφνη
Καθώς η πρόληψη είναι πολύ σημαντική και η πικροδάφνη βρίσκεται παντού, συστήνονται τα κάτωθι:
- Απομάκρυνση των φυτών πικροδάφνης: Συστήνεται να απομακρύνονται οι πικροδάφνες από δημόσιους χώρους που μπορεί να υπάρξουν παιδιά, όπως σχολεία, αλλά και πάρκα αναψυχής, παιδικές χαρές, πεζοδρόμια και φυσικά από τους κήπους των σπιτιών. Τα φυτά πικροδάφνης πρέπει να αντικατασταθούν με μη τοξικά, ασφαλή για παιδιά φυτά.
- Ενημέρωση: Συστήνεται τα μέλη της σχολικής κοινότητας (εκπαιδευτικοί, προσωπικό, γονείς, σχολικοί νοσηλευτές, καθαριστές), κηπουροί δημόσιων χώρων, υπάλληλοι δήμων και προσωπικό παιδικών χαρών να ενημερωθούν ώστε να αναγνωρίζουν το φυτό πικροδάφνη, να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες σε περίπτωση έκθεσης και να ακολουθούν ασφαλείς πρακτικές διαχείρισης των φυτών.
- Εκπαίδευση: Συστήνεται τα παιδιά να εκπαιδευτούν ώστε να αναγνωρίζουν και να αποφεύγουν την επαφή με το φυτό πικροδάφνη.
- Έλεγχος πρόσβασης και σήμανση: Αν η απομάκρυνση δεν είναι άμεσα εφικτή και μέχρι να αφαιρεθούν τα φυτά πικροδάφνης, συστήνεται η περίφραξη των περιοχών με τις πικροδάφνες ώστε να αποτραπεί η πρόσβαση των παιδιών.
Επιπλέον, συστήνεται η σήμανση των φυτών ως τοξικά.
Δηλαδή, αν δεν εκριζωθεί η πικροδάφνη που, είπαμε, μπορεί να ελκύσει έναν πιτσιρικά και να αρχίσει να τη μασάει, να μπει μια πινακίδα τύπου «Προσοχή, τοξική πικροδάφνη. Stay away».
Εγγραφο 3: Γεωτεχνικοί
Εδώ παρεμβαίνουν οι γεωτεχνικοί. Δηλαδή η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΓΓΕΠ), που λέει:
- Δεν ξέρουμε κανένα περιστατικό δηλητηρίασης σε μαζική κλίμακα από πικροδάφνη
2. Δεν υπάρχει ανάλυση επικινδυνότητας στο έγγραφο του ΕΟΔΥ
3. Από 22.000 δηλητηριάσεις που κάθε χρόνο παθαίνουν παιδιά (0-14 ετών), σε πικροδάφνη αποδόθηκαν…. 4. Επίσης, μόλις 78 από φυτά και μανιτάρια γενικά
4. Υπάρχουν κι άλλα τοξικά φυτά
5. Με εκρίζωση πικροδάφνης, εκριζώνουμε «αυτοφυή, ενδημική και εγκλιματισμένη βλάστηση»
6. Η εκρίζωση τόσο πολλών φυτών είναι «κάτι πρακτικά αδύνατο, οικονομικά ασύμφορο και επιστημονικά έωλο».
7. Αν οι Δήμοι εκριζώσουν τα φυτά αυτά, θα πρέπει να επιβαρύνουν με τεράστια ποσά τους προϋπολογισμούς τους
8. Η πικροδάφνη, αντίθετα, «απαιτεί ελάχιστη διαχείριση» και «ανταποκρίνεται στις δύσκολες συνθήκες του αστικού περιβάλλοντος».
9. Μέχρι το 2030 δεν επιτρέπεται καμία μείωση του αστικού πρασίνου, αλλά αντιθέτως απαιτείται η ενίσχυσή του.
Η πικροδάφνη είναι…
«..αναπόσπαστο στοιχείο του ελληνικού τοπίου. Ως αυτοφυές, αειθαλές είδος, διακρίνεται για την αντοχή του σε ακραίες συνθήκες ξηρασίας και ρύπανσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στη σταθεροποίηση εδαφών, τη δέσμευση μικροσωματιδίων και την ενίσχυση της αστικής βιοποικιλότητας. Πέρα από την περιβαλλοντική της αξία, είναι «μπολιασμένη» στη συλλογική μνήμη μέσα από τις αναφορές του Θεόφραστου και του Διοσκουρίδη, αλλά και τη δημοτική μας ποίηση, παραμένοντας ένας ζωντανός οργανισμός που συνδέει την ελληνική παράδοση με τις σύγχρονες ανάγκες του αστικού πρασίνου», λέει η ΠΕΓΓΕΠ
Και τι να κάνουμε;
Απλά πράγματα, λένε πάλι οι ειδικοί:
- Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε χώρους υψηλής συγκέντρωσης παιδιών.
- Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, εκπαιδευτικούς, εργαζόμενους στα σχολεία και γονείς, ώστε να αναγνωρίζουν τα φυτά καταρχήν της σχολικής αυλής τους και τις ιδιότητες τους
- Ορθολογική Διαχείριση του φυτικού υλικού και των φυτικών υπολειμμάτων
- Σύνταξη προδιαγραφών για τη διαμόρφωση των σχολικών αυλών, παιδικών χαρών και παιδικών κήπων
«Η ΠΕΕΓΕΠ επιθυμεί την διεπιστημονική συζήτηση με στόχο την ασφάλεια των πολιτών, χωρίς όμως την υποβάθμιση και καταστροφή του αστικού οικοσυστήματος». Και φυσικά «ως διεπιστημονικός Σύλλογος όλων των επιστημόνων και επαγγελματιών που ασχολούνται με το Αστικό / Περιαστικό Πράσινο εκφράζει την αντίθεση της στην εκρίζωση της Πικροδάφνης».
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΕΔΩ
Εγγραφο 3: Μηχανικοί
Στην όλη υπόθεση παρενέβη μέχρι και το ΤΕΕ. Ο πρόεδρός του δηλαδή, Γιώργος Στασινός, ο οποίος από την αρχή βάζει σε εισαγωγικά την «εγκύκλιο», όπως αναφέρει, υπηρεσιακών παραγόντων του Υπουργείου Παιδείας.
Και θέτει συγκεκριμένα ζητήματα:
– Αστοχίας: «Η επιλογή του τρόπου και των ειδών φύτευσης στο αστικό περιβάλλον είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να επαφίεται σε μια μονοδιάστατη εγκύκλιο της διοίκησης».
– Κινδύνου: «Οι συγκεκριμένες συστάσεις του ΕΟΔΥ αποτελούν οδηγό για τις πιθανές επιπτώσεις, σε θέματα δημόσιας υγείας, από ατυχή ή κακή χρήση μέρους των φυτών, επομένως αποτελεί, τουλάχιστον εν μέρει, ανάλυση διακινδύνευσης.
– Νομικών αναγκαιοτήτων: «Κάθε τέτοια συντονισμένη ενέργεια (…) προσιδιάζει σε σχέδιο ή πρόγραμμα της διοίκησης και οφείλει να έχει προηγηθεί διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης ή να έχει εγκύρως εκτιμηθεί ότι δεν απαιτείται».
– Περιβαλλοντικών αναγκαιοτήτων: «Πέραν νομικών ή διοικητικών επιχειρημάτων ή πρακτικών, κάθε ανάλογη ή αντίστοιχη πρωτοβουλία οφείλει, σήμερα, περισσότερο από ποτέ, να προτάσσει το αυτονόητο σήμερα περιβαλλοντικό ισοζύγιο».
– Διοικητικών ελλείψεων: «Δεν αποτελεί καλό παράδειγμα διοικητικής λειτουργίας ή κρατικής αποτελεσματικότητας η αποστολή «εγκυκλίων» με βαρύ αποτύπωμα σε ουσιαστικές και οικονομικές επιπτώσεις, χωρίς να παρέχεται κατεύθυνση χρηματοδότησης των αναγκαίων κινήσεων ή έστω να έχει διενεργηθεί τουλάχιστον αρχική εκτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων».
– Επιστημονικών αναγκαιοτήτων: «Η αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων (…) δεν μπορεί να αποτελούν προϊόν μονο-επιστημονικής προσέγγισης αλλά αντίθετα είναι απαραίτητο να τίθεται υπό μελέτη, εκτίμηση και σύσταση πολύ-επιστημονικής ομάδας».
– Υπεράσπισης του φυτού: «Το ΤΕΕ επισημαίνει ότι κάθε αστική φύτευση αποτελεί λύση βασισμένη στη φύση (nature-based solution) και συμβάλλει στην περιβαλλοντική αναβάθμιση του αστικού ιστού. Είναι απαραίτητη διότι μπορεί να συνεισφέρει ταυτόχρονα σε περιβαλλοντικούς, ενεργειακούς, υγειονομικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους, υπό την προϋπόθεση ορθού σχεδιασμού, κατασκευής και συντήρησης. Επομένως κάθε εκτεταμένου τύπου αλλαγή πρέπει να εκτιμά τις σχετικές επιπτώσεις και ως στοιχείο του δημοσίου συμφέροντος».
