Λίγες ημέρες μετά το άδοξο τέλος μιας μακράς και σκληρής αγροτικής κινητοποίησης (με μάλλον προδιαγραμμένο τέλος), και μόλις μία ημέρα πριν τη νέα έξοδο των τρακτέρ στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων, ο Δήμος Τρικκαίων πραγματοποίησε την ετήσια εκδήλωση για μια πραγματικά μεγάλη κινητοποίηση, την εξέγερση του 1925.
Του Θανάση Μιχαλάκη
Μια εξέγερση που αποτελεί το ‘”Κιλελέρ των Τρικάλων” και είναι ένας πολύ μεγάλος κρίκος στην αλυσίδα των γεγονότων που οδήγησαν σε μερική δικαίωση ορισμένων από τα αγροτικά αιτήματα.
Ενα από αυτά, η διανομή γης, είχε ξεκινήσει βασικά να γίνεται έξι ολόκληρα χρόνια μετά το Κιλελέρ (6 Μαρτίου 1910), στο 1916 συγκεκριμένα και αφού είχαν μεσολαβήσει δύο Βαλκανικοί πόλεμοι και ένας “Εθνικός Διχασμός” με είσοδο της χώρας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο . Τότε, το 1916, η κυβέρνηση Βενιζέλου δημοσίευσε 5 αναγκαστικά νομοθετικά διατάγματα με ισχύ σε όλη τη χώρα. Αυτά τα διατάγματα ήταν ουσιαστικά η βάση για να δημιουργηθεί ο πρώτος αγροτικός κώδικας και σε αυτά προβλεπόταν η αποκατάσταση των ακτημόνων σε δημόσιες εκτάσεις ή σε ιδιωτικές (τσιφλίκια δηλαδή) που απαλλοτριώθηκαν υποχρεωτικά. Επίσης καθιερώθηκε το ακατάσχετο των κλήρων και η προστασία της νομής τους.
Με την έλευση των προσφύγων η ΕΑΠ (Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων) ως όργανο του κράτους θα έδιδε χωράφια στους ακτήμονες πρόσφυγες (σχεδόν το σύνολο των καλλιεργούμενων δημοσίων γαιών, μεγάλο τμήμα της Ανταλλάξιμης Περιουσίας και της Εκκλησιαστικής Περιουσίας, αλλά και μεγάλες απολλοτριωθείσες ιδιοκτησίες). Το 1925 όμως, η φτώχεια παρέμεινε, οπότε στις 31 Ιανουαρίου 1925 το Σωματείο Παλαιών Πολεμιστών οργανώνει διαδήλωση στο Καστράκι Καλαμπάκας. Διαδήλωση που εξελίσσεται σε κατάληψη χωραφιών από μοναστήρια των Μετεώρων. Σύμφωνα με τον “Ριζοσπάστη” ένοπλες δυνάμεις της Χωροφυλακής και του Στρατού επιτίθενται στους εξεγερθέντες, συλλαμβάνουν στελέχη του Σωματείου, αλλά οι χωρικοί αντιστέκονται.
Ολα αυτά μεταφέρονται στα Τρίκαλα δύο ημέρες μετά, τη Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου 1925. Το υποστηριζόμενο από το ΚΚΕ Σωματείο Παλαιών Πολεμιστών οργανώνει νέα διαδήλωση στα Τρίκαλα, κλασική ημέρα τέλεσης λαϊκής αγοράς στα Τρίκαλα. Η Νομαρχία τότε βρισκόταν στην οδό Ασκληπιού (Σιδηροδρόμων) και οι διαδηλωτές θέλησαν να δουν τον Νομάρχη. Αυτός αρνήθηκε, επενέβη ο στρατός του 5ου Συντάγματος Πεζικού με επικεφαλής τον αντισυνταγματάρχη Χρήστο Καβράκο. Το πλήθος ζητά να αποχωρήσει ο Στρατός, ο Καβράκος ζητά το ίδιο, ακολουθούν αντεγκλήσεις, ο Καβράκος, σύμφωνα με το βιβλίο του Χρήστου Βραχνιάρη για την εξέγερση («Η αγροτική – λαϊκή εξέγερση του 1925 στα Τρίκαλα») διατάσσει πυρ, οι φαντάροι αρνούνται να πυροβολήσουν, πυροβολεί ο ίδιος και αξιωματικοί από το κτήριο της Νομαρχίας και πέφτουν νεκροί (με επιφύλαξη η ακρίβεια των ονομάτων και κάποιων στοιχείων) ο Μιχάλης Ράδος ξυλουργός, ο Γιώργος Ντάλας καρεκλάς, ο Νίκος Νταβάρας καπνεργάτης, ο Νίκος Σταυρίκος εργάτης, ο Κώστας Βουτσελάς γεωργός από τον Πυργετό, ο Δημήτρης Κούτρας γεωργός από τις Καρυές και ένα κοριτσάκι 12 χρονών. Ο σχετικός εορτασμός καθιερώθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο Τρικκαίων τον Ιούνιο του 2010, κατόπιν εισηγήσεων διεκδικήσεων της επιτροπής που συγκρότησαν τρικαλινοί πολίτες, με αναφορά στο ότι
Α. Θα τιμάται η 2α Φεβρουαρίου 1925 την πρώτη Κυριακή του κάθε Φλεβάρη.
Β. Μία πλατεία της πόλης θα λάβει το όνομα «Αγροτική και Λαϊκή Εξέγερση 2 Φεβρουαρίου 1925». Εκεί θα κατασκευαστεί μνημείο με τα ονόματα των νεκρών.
Γ. Η οδός Καβράκου θα μετονομαστεί σε οδό 2ας Φεβρουαρίου 1925.
Το 2011 έγινε επιμνημόσυνη δέηση και ομιλία στη Μητρόπολη των Τρικάλων, το 2012 (5 Φεβρουαρίου) ο πρώτος επίσημος εορτασμός , ενώ ήδη στις 19-1-2012 το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε να ονομαστεί σε πλατεία Αγροτικής και Λαϊκής Εξέγερσης 2ας Φεβρουατρίου 1925 η μικρή πλατεία στη συμβολή των οδών Ασκληπιού και Ιπποκράτους, πολύ κοντά στον τόπο τέλεσης των γεγονότων.
Πάντως, το αγροτικό ζήτημα δεν επιλύθηκε άμεσα. Το 1930 το Υπουργείο Γεωργίας συνέχισε το έργο της ΕΑΠ, που ολοκληρώθηκε 10 ολόκληρα χρόνια μετά, το 1940, έχοντας προστεθεί στη διανομή, και γαίες από τις αποξηράνσεις της τ. λίμνης Γιαννιτσών, λίμνης Εχίνου, δέλτα Αξιού. Φτάνουμε στο 1952 πια, οπότε με τον νόμο 2185/1952 «Περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως κτημάτων προς αποκατάστασιν ακτημόνων καλλιεργητών και κτηνοτρόφων», έγινε οι λοιπές απαλλοτριώσεις μεγάλων ιδιοκτησιών που είχαν απομείνει. Επίσης, αντηλλάγησαν αγροτικά καλλιεργούμενα ακίνητα της εκκλησίας με αστικά. Αυτά τα αγροτικά διατέθηκαν σε ακτήμονες, ενώ προστέθηκαν οι γαίες από τα εγγειοβελτιωτικά έργα σε Κωπαΐδα, Λεσίνι Χειμαδίτιδα κ.λπ.
Μαζί με διαθέσεις κάποιων τελευταίων εκτάσεων που δεν είχαν δοθεί σε πρόσφυγες και με νομιμοποιήσεις διαφόρων καταλήψεων κοινόχρηστων και δημόσιων εκτάσεων, σε γενικές γραμμές λύθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950 το “αγροτικό ζήτημα”. Λύθηκε, όμως, μόνο ως προς το ιδιοκτησιακό – και πάλι όχι χωρίς προβλήματα, αφού η μικροϊδιοκτησία οδηγούσε σε λειψό εισόδημα.
Το τι συνέβαινε με το κόστος παραγωγής, την εκβιομηχάνιση, τη διάθεση της παραγωγής, το είδος των καλλιεργειών, είναι ένα κεφάλαιο που φτάνει μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν τη θέση των διεκδικήσεων και των δεκάδων αγροτικών κινητοποιήσεων και συλλαλητηρίων, παίρνουν οι επιδοτήσεις, ο νέος τρόπος ζωής, η νέα αγροτική παραγωγή, η αποβιομηχάνιση κυρίως στην κλωστοϋφαντουργία, οι Καγιέν και η επίτευξη στόχων της καλοπέρασης.
Από τα μπλόκα του 1995 στα μπλόκα του 2025-26, το αγροτικό ζήτημα δεν έχει λυθεί επί της ουσίας. Ο κύριος πυλώνας οικονομικής ανάπτυξης της χώρας παραπαίει. Η χάραξη πραγματικής πολιτικής στον αγροτικό τομέα αποτελεί ζητούμενο.
