Τα τελευταία χρόνια τα ελληνικά βουνά ζωντανεύουν κάθε Σαββατοκύριακο – και όχι μόνο – από ανθρώπους όλων των ηλικιών. Η στροφή προς τη φύση, την άσκηση και την αναψυχή έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα: τα μονοπάτια πλημμυρίζουν από πεζοπόρους και η παρουσία έμπειρων συνοδών γίνεται πλέον απαραίτητη για την ασφάλεια και την ομαλή περιήγησή τους.
Αναγνωρίζοντας αυτή την ανάγκη η δημόσια Σχολή Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ) Τρικάλων λειτουργεί από το 2023 την ειδικότητα «Συνοδός Βουνού», δίνοντας τη δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο να συνδυάσει την αγάπη του για τη φύση με επαγγελματική εκπαίδευση και πρακτική εμπειρία. Η ειδικότητα προσελκύει τόσο εκείνους που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν επαγγελματικά στον χώρο του ορεινού τουρισμού όσο και ανθρώπους που συμμετέχουν ήδη σε πεζοπορικούς ή ορειβατικούς συλλόγους και θέλουν να ενισχύσουν τις γνώσεις τους, ώστε να συνοδεύουν ομάδες με μεγαλύτερη υπευθυνότητα και ασφάλεια. Η ειδικότητα έχει ήδη τους πρώτους αποφοίτους: 18 συνοδοί βουνού ολοκλήρωσαν την εκπαίδευσή τους στην πρώτη περίοδο, ενώ φέτος αναμένεται να αποφοιτήσουν 9 ακόμη σπουδαστές.
«Από τον κορονοϊό και μετά έχει γίνει μια πραγματική επανάσταση, γίνεται χαμός στα βουνά», σημειώνει ο εκπαιδευτής της ΣΑΕΚ Τρικάλων Νίκος Κρούπης, με 35 χρόνια ορειβατικής εμπειρίας και σημαντικές αναβάσεις ακόμη και σε απάτητες κορυφές. Πλέον, έχω αρχίσει να αποφεύγω τα γνωστά μονοπάτια, γιατί συναντώ συνέχεια πεζοπόρους. Είχα συνηθίσει να ανεβαίνω στον Κόζιακα χωρίς να δω ψυχή. Χαίρομαι που ο κόσμος ανακαλύπτει το βουνό, αλλά συχνά βλέπω ανθρώπους που το κάνουν μάλλον από μόδα, χωρίς την κατάλληλη εκπαίδευση ή σεβασμό προς το περιβάλλον»
Σύμφωνα με τον Νίκο Κρούπη ο συνοδός βουνού είναι ο άνθρωπος που αναλαμβάνει να καθοδηγήσει ομάδες πεζοπόρων σε ορεινές διαδρομές, εγγυώμενος την ασφάλεια και την ομαλή εξέλιξη της δραστηριότητας. Η δουλειά του δεν περιορίζεται στο να δείξει απλώς το μονοπάτι. «Ο συνοδός προσφέρει στην ομάδα το αίσθημα ασφάλειας, οργανώνει τη διαδρομή, ενημερώνει τους συμμετέχοντες πριν από την ανάβαση και διαχειρίζεται οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να προκύψει στο βουνό».
Η διαφορά Οδηγού και Συνοδού βουνού
Σημαντικό, όπως λέει, είναι να κατανοήσουμε τη διάκριση ανάμεσα στους οδηγούς και συνοδούς βουνού. «Οι οδηγοί βουνού ασχολούνται με πιο απαιτητικές δραστηριότητες, όπως τεχνικές αναβάσεις, αναρρίχηση ή δύσκολες χειμερινές διαδρομές που απαιτούν ειδικό εξοπλισμό και τεχνικές γνώσεις. Αντίθετα, οι συνοδοί βουνού επικεντρώνονται κυρίως σε πεζοπορικές διαδρομές και κορυφές που δεν απαιτούν αναρριχητικές δεξιότητες».
Η πρότερη εμπειρία κάνει τη διαφορά
Για να ασκήσει κάποιος το επάγγελμα χρειάζεται εκπαίδευση στην ειδικότητα Συνοδός Βουνού σε ΙΕΚ, η οποία διαρκεί δύο χρόνια και ακολουθούν εξετάσεις πιστοποίησης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, το πτυχίο από μόνο του δεν είναι αρκετό. Η πραγματική εμπειρία στο βουνό θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση, καθώς μέσα από αυτήν αποκτάται η ικανότητα διαχείρισης απρόβλεπτων καταστάσεων και η σωστή καθοδήγηση μιας ομάδας.
Στα δημόσια ΙΕΚ η εκπαίδευση είναι αυστηρή, με καθημερινές παρουσίες, πρακτικά μαθήματα και εξάσκηση σε διάφορα βουνά όπως Κόζιακα, Λουπάτα, ακόμα και στον Όλυμπο. Τα ιδιωτικά ΙΕΚ, σύμφωνα με τον Νίκο Κρούπη, δεν προσφέρουν πάντα αντίστοιχο επίπεδο πρακτικής εμπειρίας, με αποτέλεσμα οι νέοι συνοδοί να μην είναι επαρκώς εξοικειωμένοι με πραγματικές συνθήκες στο πεδίο.
Η σημασία λοιπόν της σωστής εκπαίδευσης γίνεται πιο εμφανής, καθώς η ζήτηση για επαγγελματίες συνοδούς έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Μέχρι τη δεκαετία του 1990 η παρουσία ανθρώπων στα ελληνικά βουνά ήταν περιορισμένη. Ακόμη και στις αρχές της δεκαετίας του 2000 οι επισκέπτες ήταν κυρίως οργανωμένες ομάδες ορειβατικών συλλόγων. Η κατάσταση όμως άλλαξε αισθητά μετά το 2015 και ιδιαίτερα μετά την περίοδο της πανδημίας, όταν η πεζοπορία γνώρισε μεγάλη άνθηση. Σήμερα είναι σχεδόν αδύνατο να επισκεφθεί κανείς ένα δημοφιλές μονοπάτι χωρίς να συναντήσει άλλους πεζοπόρους.
Η αυξημένη παρουσία ανθρώπων στο βουνό έχει οδηγήσει αναπόφευκτα και σε περισσότερα ατυχήματα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο εκπαιδευτής της ΣΑΕΚ Τρικάλων, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα βουνά έχουν γίνει πιο επικίνδυνα. Απλώς αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των επισκεπτών. Τα περισσότερα περιστατικά αφορούν μεμονωμένα άτομα που υποτιμούν τις δυσκολίες μιας διαδρομής ή δεν έχουν την απαραίτητη εμπειρία.
Σε αυτό το πλαίσιο ο ρόλος του συνοδού αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ένας έμπειρος συνοδός αξιολογεί τις δυνατότητες της ομάδας, οργανώνει προσεκτικά την πορεία και όταν απαιτείται, λαμβάνει την δύσκολη απόφαση να διακόψει μια ανάβαση για λόγους ασφαλείας. Συχνά μάλιστα καλείται να διαχειριστεί κρίσεις ή ατυχήματα, ενώ παράλληλα ενημερώνει τους συμμετέχοντες για τη φύση, την ιστορία και το περιβάλλον της περιοχής, προσφέροντας μια εμπειρία στο βουνό που συνδυάζει ασφάλεια, γνώση και απόλαυση.
Αναγκαιότητα η θέσπιση ενός πληρέστερου νομοθετικού πλαισίου
Στην Ελλάδα, οι επαγγελματίες συνοδοί βουνού αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες λόγω της έλλειψης θεσμοθετημένου πλαισίου. Παρόλο που η ζήτηση για συνοδούς αυξάνεται ραγδαία, δεν υπάρχει επίσημη νομοθεσία ή πιστοποίηση που να καθορίζει ποιος μπορεί να ασκήσει το επάγγελμα. Οποιοσδήποτε μπορεί θεωρητικά να δηλώσει δραστηριότητα ως συνοδός βουνού στην εφορία, χωρίς να απαιτούνται τα αντίστοιχα πτυχία ή εκπαίδευση. Αυτό σημαίνει ότι η εμπειρία παραμένει ανεπίσημη και δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός που να διασφαλίζει την επαγγελματική επάρκεια, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια και η ποιότητα των υπηρεσιών εξαρτώνται κυρίως από τον προσωπικό επαγγελματισμό κάθε συνοδού.
Το βουνό απαιτεί γνώση, σεβασμό και εμπειρία
Την ίδια στιγμή, η μαζικότερη παρουσία ανθρώπων στη φύση αναδεικνύει και την ανάγκη για μεγαλύτερη περιβαλλοντική συνείδηση. Αν και οι έμπειροι πεζοπόροι δείχνουν γενικά σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον, πολλοί νέοι επισκέπτες δεν έχουν ακόμη αποκτήσει την απαραίτητη κουλτούρα.
Όπως τονίζει ο Νίκος Κρούπης, το βουνό δεν είναι απλώς ένας χώρος δραστηριότητας αλλά ένας χώρος που απαιτεί γνώση, σεβασμό και εμπειρία. Για όσους θέλουν να γίνουν συνοδοί βουνού, η βασική προϋπόθεση είναι μία: να αγαπούν πραγματικά το βουνό και να έχουν ήδη αναπτύξει μια ουσιαστική σχέση μαζί του. Μόνο έτσι μπορούν να καθοδηγήσουν με ασφάλεια και υπευθυνότητα και άλλους ανθρώπους στη φύση.
———————————————————–
Η Ράνια Καραμάλη πρόεδρος του Συλλόγου Ορειβασίας και Χιονοδρομίας Ν. Τρικάλων, ολοκληρώνει φέτος την εκπαίδευσή της στη ΣΑΕΚ Τρικάλων ως «Συνοδός Βουνού». Από μικρή ανέβαινε στα βουνά μαζί με τον πατέρα της, Σωτήρη Καραμάλη, ιδρυτικό μέλος του συλλόγου και η αγάπη της για τη φύση και την ορειβασία είχε χαραχθεί μέσα της από νωρίς.
Η παρακολούθηση της ειδικότητας «Συνοδός Βουνού» αποτελεί για εκείνη μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να εμπλουτίσει τις γνώσεις της, να εκπαιδευτεί σε πρώτες βοήθειες, να μάθει τεχνικές ασφάλισης και διαχείρισης ομάδας, αλλά και να νιώσει πιο έμπειρη, ώστε να καθοδηγεί τα μέλη του συλλόγου με μεγαλύτερη ασφάλεια.
———————————————-
Ο Αχιλλέας Κόκκοβας ανήκει στους 18 πρώτους αποφοίτους της ειδικότητας «Συνοδός Βουνού» και έχει ήδη δημιουργήσει τη δική του Εταιρεία Πεζοπορικών Διαδρομών “Oresivioi” με έδρα το Χαλίκι. Από μικρός λάτρευε τη φύση και από την εφηβεία του περπατούσε στα βουνά, ανακαλύπτοντας κρυφές διαδρομές που οδηγούσαν σε παλιά πέτρινα γεφύρια, εκκλησίες, καταρράκτες και ήσυχα μέρη που προσφέρουν ηρεμία και γαλήνη. Επιλέγοντας να ζήσει και να δραστηριοποιηθεί στο Χαλίκι Ασπροποτάμου, όπου διατηρεί και το καφενείο στην πλατεία του χωριού, δεν περιορίζεται απλώς στην πεζοπορία. Καθαρίζει μονοπάτια, δημιουργεί νέες διαδρομές και φροντίζει να διατηρεί τα βουνά προσβάσιμα και ασφαλή για όλους.
Μιλώντας για την πρόσφατη φοίτησή του στη ΣΑΕΚ Τρικάλων στην ειδικότητα «Συνοδός Βουνού», τονίζει πως απέκτησε δεξιότητες και γνώσεις που τον καθιστούν ικανό να αντιμετωπίζει με σιγουριά κάθε πρόκληση στο βουνό.
