Ο καθηγητής του ΤΕΦΑΑ Τρικάλων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντής του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας του Τμήματος Ανδρέας Φλουρής είναι ο μοναδικός Έλληνας που συμμετέχει στην διεθνή ομάδα ερευνητών η οποία παρουσίασε προ ημερών στο Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης (ETH Zurich) και στο Πανεπιστήμιο της Στουτγάρδης τα αποτελέσματα μιας πρωτοποριακής έρευνας που εκτιμάται ότι θα αλλάξει το μέλλον της ιατρικής και της υγείας γενικότερα.
Η έρευνα αφορά στη δημιουργία μικρορομπότ (έχουν το μέγεθος ενός κόκκου άμμου) ικανών να μεταφέρουν φάρμακα στο ανθρώπινο σώμα με απόλυτη ακρίβεια – αποκλειστικά στο σημείο της βλάβης – χωρίς να επιβαρύνεται ολόκληρος ο οργανισμός και χωρίς να εκτίθενται υγιείς ιστοί σε τοξικές ουσίες, όπως συμβαίνει σήμερα προκαλώντας τις πιο οδυνηρές παρενέργειες.
Οι πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους θα πραγματοποιηθούν μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, ενώ θα εξεταστεί και η δυνατότητα να αντιμετωπιστούν πολύ πιο αποτελεσματικά οι θρομβώσεις μέσα στα αγγεία μας, οι οποίες προκαλούν εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο Ανδρέας Φλουρής κάνει λόγο για τεχνολογίες με τεράστιο κοινωνικό όφελος, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να σώσουν ζωές, να αλλάξουν την υγειονομική πραγματικότητα των επόμενων δεκαετιών αλλά και να κατατάξουν τη χώρα μας στην αιχμή των παγκόσμιων εξελίξεων, αρκεί η Ελλάδα να επενδύσει συστηματικά στην έρευνα. Επικαλείται μάλιστα το παράδειγμα της Ελβετίας και της Δανίας -χωρών με παρόμοιο μέγεθος και πληθυσμό με την Ελλάδα- οι οποίες έχουν επενδύσει σε αυτό τον τομέα συστηματικά από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα και πλέον οι επενδύσεις αυτές αποδίδουν το 10-20% του ΑΕΠ τους.
-Μπορείτε να μας περιγράψετε με απλά λόγια τι είναι αυτά τα μικρορομπότ και πώς λειτουργούν;
Είναι μικροσκοπικές, σφαιρικές κάψουλες από βιοδιασπώμενη ζελατίνη, οι οποίες έχουν το μέγεθος ενός κόκκου άμμου. Μέσα τους περιέχουν νανοσωματίδια οξειδίου του σιδήρου (που τους επιτρέπει να ελέγχονται μαγνητικά), σκιαγραφικό υλικό και το εκάστοτε φάρμακο που θέλουμε να δώσουμε στον ασθενή.
Τα μικρορομπότ εισάγονται στο σώμα (π.χ. μέσω καθετήρα) και, επειδή περιέχουν σίδηρο, μπορούμε να τα κατευθύνουμε με απόλυτη ακρίβεια χρησιμοποιώντας ένα ηλεκτρομαγνητικό σύστημα πλοήγησης, δηλαδή αλλάζοντας τα μαγνητικά πεδία γύρω από το σώμα του ασθενούς. Έτσι, τα «κυλάμε» ή τα «τραβάμε» μέσα στις φλέβες και τις αρτηρίες του ασθενούς μέχρι να φτάσουν ακριβώς στο σημείο που θέλουμε να δράσει το φάρμακο. Όταν φτάσει εκεί, η κάψουλα διαλύεται και απελευθερώνει το φάρμακο ελεγχόμενα και στοχευμένα.
-Τι σας παρακίνησε προσωπικά να ασχοληθείτε με την τεχνολογία των μικρορομπότ;
Στο Εργαστήριό Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας που διευθύνω, στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, έχουμε διεξάγει πολλές μελέτες που εστιάζουν στη λειτουργία του αγγειακού συστήματος. Η συμμετοχή μου σε αυτή την έρευνα προέκυψε από το γεγονός ότι η τεχνολογία των μικρορομπότ επιχειρεί να λύσει ένα κρίσιμο πρόβλημα της ανθρώπινης φυσιολογίας: το πώς μπορούμε να πλοηγούμε με ακρίβεια μικροσκοπικές κάψουλες μέσα στο πολύπλοκο αγγειακό σύστημα, ώστε να καταλήγουν με ασφάλεια στο σημείο όπου υπάρχει βλάβη. Με ενδιαφέρει το πώς αυτή η διαδικασία μπορεί να ενταχθεί στην κλινική πράξη χωρίς να διακινδυνεύει ο ασθενής. Παράλληλα, η δυνατότητα να σταματήσουμε την άσκοπη έκθεση των υγιών ιστών στα φάρμακα κάτι που σήμερα ευθύνεται για πολλές παρενέργειες και αποτυχίες κλινικών δοκιμών είναι αυτό που αποτελεί για εμένα έναν ισχυρό επιστημονικό και κοινωνικό στόχο.
-Ποιο θα λέγατε ότι είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της στοχευμένης εναπόθεσης φαρμάκων στον οργανισμό, σε σχέση με τις κλασικές θεραπείες;
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα είναι η ουσιαστική προστασία των υγιών ιστών. Στις κλασικές θεραπείες, όπως στην κατάποση ενός χαπιού, το φάρμακο κυκλοφορεί σε όλο το σώμα, έτσι εκτίθενται στη φαρμακευτική ουσία και όργανα που είναι απόλυτα υγιή, γεγονός που αφενός οδηγεί συχνά σε παρενέργειες και, αφετέρου, σε μειωμένη αποτελεσματικότητα του φαρμάκου αφού μόνο ένα μικρό μέρος του φτάνει στον ιστό που το χρειάζεται. Με τη στοχευμένη εναπόθεση μέσω μικρορομπότ, η υψηλή δόση του φαρμάκου φτάνει αποκλειστικά στην περιοχή που χρειάζεται, χωρίς να επιβαρύνονται οι υγιείς ιστοί. Αυτό όχι μόνο περιορίζει δραστικά τις παρενέργειες, αλλά αυξάνει και την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, καθώς μόνο το άρρωστο όργανο λαμβάνει την ακριβή δόση που απαιτείται.
–Όταν αυτή η τεχνολογία περάσει στην κλινική πράξη, θα μπορούμε ίσως να μιλάμε για το τέλος των εξουθενωτικών παρενεργειών της χημειοθεραπείας;
Η τεχνολογία αυτή ανοίγει τον δρόμο για θεραπείες που μειώνουν δραστικά τις παρενέργειες. Κάνει θεραπείες όπως η χημειοθεραπεία «πολύ πιο ασφαλείς», μειώνοντας τη συνολική τοξικότητα, καθώς το φάρμακο δεν θα επηρεάζει το υπόλοιπο σώμα. Επίσης, δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπιστούν πολύ πιο αποτελεσματικά οι θρομβώσεις μέσα στα αγγεία μας, οι οποίες προκαλούν εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.
-Υπάρχουν ηθικά ή ρυθμιστικά εμπόδια που θεωρείτε ότι πρέπει να ξεπεραστούν πριν η τεχνολογία αυτή μπει για τα καλά στα νοσοκομεία; Τι σας ανησυχεί περισσότερο;
Το βασικό μέλημα αυτή τη στιγμή είναι να ολοκληρωθούν οι συστηματικές μελέτες αξιολόγησης και ασφάλειας. Πρέπει να αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η μέθοδος είναι απολύτως ασφαλής πριν περάσει σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Στη συνέχεια απαιτούνται αυστηρές ρυθμιστικές εγκρίσεις, καθώς και μια προσεκτική και ορθά σχεδιασμένη ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην κλινική πράξη. Αυτό που με απασχολεί περισσότερο είναι να διασφαλιστεί ότι όλη αυτή η διαδικασία θα γίνει με απόλυτη ασφάλεια και αξιοπιστία, μέσα σε πραγματικές ιατρικές συνθήκες, ώστε οι ασθενείς να ωφεληθούν χωρίς κανέναν πρόσθετο κίνδυνο.
-Ποιο είναι το επόμενο μεγάλο βήμα που αναζητάτε και ερευνάτε προσωπικά στον χώρο της ιατρικής τεχνολογίας;
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι οι πρώτες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, οι οποίες εκτιμάται ότι μπορεί να ξεκινήσουν μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Μια συγκεκριμένη εφαρμογή που αναμένεται είναι η αντιμετώπιση των ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων, όπου τα μικρορομπότ θα διαλύουν γρήγορα θρόμβους σε δύσκολα προσβάσιμα αγγεία, όπως για παράδειγμα βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, έτσι ώστε να επανέρχεται η κυκλοφορία του αίματος στην περιοχή.
–Πώς αισθάνεστε ως επιστήμονας όταν βλέπετε ότι ανακαλύψεις με τη δυναμική να σώσουν ζωές συχνά μένουν πίσω, επειδή οι πολιτικές προτεραιότητες κατευθύνουν πόρους μακριά από την έρευνα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για εξοπλισμούς βρίσκεται στο επίκεντρο;
Πιστεύω στη δύναμη της επιστημονικής συνεργασίας. Η Ελλάδα πρέπει να επενδύει συστηματικά στην έρευνα, ιδιαίτερα σε τομείς όπως οι τεχνολογίες για την υγεία, όπου διαθέτουμε και εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό. Μιλάμε για τεχνολογίες με τεράστιο κοινωνικό όφελος, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να σώσουν ζωές και να αλλάξουν την υγειονομική πραγματικότητα των επόμενων δεκαετιών και να κατατάξουν τη χώρα μας στην αιχμή των παγκόσμιων εξελίξεων. Χώρες με παρόμοιο μέγεθος και πληθυσμό με την Ελλάδα, όπως η Ελβετία και η Δανία, έχουν επενδύσει σε αυτό τον τομέα συστηματικά από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα και πλέον οι επενδύσεις αυτές αποδίδουν το 10-20% του ΑΕΠ των χωρών αυτών. Είναι μια χαμένη ευκαιρία για την Ελλάδα και πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στο ζήτημα αυτό.
-Ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για την Ελλάδα στον τομέα της ιατρικής τεχνολογίας;
Το όραμα μου είναι η Ελλάδα να βρίσκεται στην ελίτ των χωρών που παράγουν τεχνολογίες για την υγεία, συμβάλλοντας ουσιαστικά σε διεθνείς καινοτομίες, στην ευημερία των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, αλλά και σε υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας για τους ανθρώπους της χώρας μας. Η συμμετοχή σε μεγάλες διεθνείς συνεργασίες δείχνει ότι έχουμε τη δυνατότητα να διαμορφώνουμε τεχνολογίες υγείας του μέλλοντος και να ενισχύουμε την παγκόσμια επιστημονική παρουσία της χώρας μας.
