Στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας των Φυλακών Τρικάλων, εκδήλωση με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά έφερε στο προσκήνιο ζητήματα κοινωνικού αποκλεισμού, ανισοτήτων και επανένταξης
«Τώρα όμως που μεγάλωσε η κόρη μας, σκέφτομαι πως ίσως ήταν λάθος να παντρευτεί μικρή και να αφήσει πίσω της πράγματα που άξιζε να ζήσει, όπως το σχολείο και τα χρόνια της ηλικίας της».
Ο Χρυσοβαλάντης δεν σηκώθηκε για να διαβάσει στίχους όπως οι υπόλοιποι εκπαιδευόμενοι. Κρατούσε απλώς μια τσαλακωμένη κόλλα χαρτί και διάβασε λίγες σκέψεις που έγραψε μόνος του. Ένα γράμμα προς τη γυναίκα του. Ίσως για πρώτη φορά στη ζωή του, τώρα που έμαθε να συλλαβίζει τις λέξεις και να τις βάζει στη σωστή σειρά.
Από όλα όσα ακούστηκαν εκείνη την ημέρα, απομόνωσα αυτή τη μία φράση. Γιατί μέσα σε μια πρόταση, χώρεσε μια ολόκληρη κοινωνική ήττα. Ένα κορίτσι που δεν πήγε σχολείο, ένας πρόωρος γάμος που θεωρήθηκε φυσική εξέλιξη, μια ζωή που ξεκίνησε χωρίς το στοιχειώδες δικαίωμα της γνώσης.
Και κυρίως χώρεσε η καθυστερημένη συνειδητοποίηση ενός ανθρώπου που έμαθε να γράφει μέσα στη φυλακή, πως η μόρφωση δεν είναι πολυτέλεια, είναι η πρώτη χαμένη ευκαιρία που κουβαλούν πολλοί πριν ακόμη ζητήσουν τη δεύτερη.
Πέντε μέρες μετά τη γιορτή στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας των Φυλακών Τρικάλων, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά και η εμπειρία δεν έχει ακόμη απομακρυνθεί. Επανέρχεται διαρκώς μέσα από εικόνες, πρόσωπα και λόγια που δύσκολα ξεχνιούνται.
Ίσως γιατί ήταν εικόνες που δεν ταίριαζαν με τον χώρο. Τσιγγάνικες μουσικές μέσα σε μια σχολική αίθουσα σωφρονιστικού καταστήματος. Ποιήματα για ρίζες, πατρίδες, όνειρα, έρωτες και απώλειες. Άνθρωποι από δεκαπέντε διαφορετικές εθνικότητες να τραγουδούν ο ένας τους σκοπούς του άλλου. Εκπαιδευόμενοι και όχι κρατούμενοι να ζητούν παραγγελιές από τους μουσικούς του Μουσικού Σχολείου Τρικάλων, σε μια γιορτή που κινήθηκε πέρα από τα όρια μιας τυπικής σχολικής εκδήλωσης.
Για λίγες ώρες, η συνθήκη του εγκλεισμού υποχώρησε. Το επέβαλαν οι φωνές, τα τραγούδια και η ανάγκη των ανθρώπων να υπάρξουν και να συμμετάσχουν σε κάτι που τους θυμίζει ότι εξακολουθούν να ανήκουν στην κοινωνία που τους έχει βάλει στο περιθώριο.
Αυτό δεν είναι άλλωστε το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας; Ένας μικρός χώρος κανονικότητας μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο στέρησης. Ένα δωμάτιο όπου ο κρατούμενος ξαναγίνεται μαθητής. Ο αριθμός ξαναγίνεται όνομα. Και η ποινή, έστω γι’ αυτές τις ελάχιστες διδακτικές ώρες, υποχωρεί μπροστά στη γνώση.
Πέντε μέρες μετά τη γιορτή και οι σκέψεις εξακολουθούν να επιστρέφουν και να ζητούν απαντήσεις:
-αν αυτοί οι άνθρωποι, στριμωγμένοι σε κελιά, κουβαλώντας διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικές θρησκείες, διαφορετικές παραβατικές ιστορίες και διαφορετικές πληγές, μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά σε μια σχολική αίθουσα, να μοιράζονται μουσικές και μνήμες γιατί ο έξω κόσμος δυσκολεύεται τόσο να συνυπάρξει με τον διαφορετικό;
-τι νόημα έχει η παιδεία να ανοίγει παράθυρα, όταν η κοινωνία έξω επιμένει να υψώνει τείχη;
-μήπως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν αλλάζουν οι άνθρωποι μέσα στη φυλακή, αλλά αν αλλάζουμε εμείς αρκετά, ώστε όταν βγουν να τους επιτρέψουμε να υπάρξουν αλλιώς;
Και πόσοι Χρυσοβαλάντηδες θα χρειαστεί να μάθουν να γράφουν πίσω από τα κάγκελα για να καταλάβουμε ότι κάποιες φυλακές χτίζονται πολύ πριν από τη δικαστική απόφαση;
«Αν διαφέρεις από μένα, αδελφέ μου, όχι μόνο δεν με βλάπτεις, αλλά με πλουτίζεις»
Παρακολουθώντας και με άλλους προσκεκλημένους την γιορτή, αντιληφθήκαμε πως στη συγκεκριμένη εκπαιδευτική δομή αυτό που προέχει δεν είναι τόσο η διδασκαλία της γλώσσας και η απόκτηση ενός απολυτηρίου. Πρωταρχικός στόχος είναι η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης και της βεβαιότητας ότι οι άνθρωποι που βρίσκονται εκεί δεν αντιμετωπίζεται ως κρατούμενοι, αλλά ως εκπαιδευόμενοι και ως πρόσωπα με δυνατότητες εξέλιξης.
Την ομαλή συνύπαρξη της διαφορετικότητας υπογράμμισε και ο διευθυντής του ΣΔΕ κ. Φάνης Κατσάνος, ο οποίος, προλογίζοντας την εκδήλωση, τη χαρακτήρισε ως εμπειρία κοινής συμμετοχής, επικαλούμενος τα λόγια του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ: «Αν διαφέρεις από μένα, αδελφέ μου, όχι μόνο δεν με βλάπτεις, αλλά με πλουτίζεις».
Η αλήθεια είναι ότι φύγαμε πλουσιότεροι από την αίθουσα, γιατί η εκδήλωση με τον τρόπο που οργανώθηκε από την φιλόλογο Φανή Μπαλαμώτη, ξεπερνούσε τον χαρακτήρα μιας τυπικής σχολικής γιορτής. Εξελίχθηκε σε μια ζωντανή εμπειρία γνώσης στο πλαίσιο της οποίας αναδείχθηκαν με σεβασμό και ευαισθησία όψεις της κουλτούρας και της ιστορικής διαδρομής των Ρομά, προσφέροντάς μας μια βαθύτερη κατανόηση της πολιτισμικής τους ταυτότητας και των διαχρονικών τους παραδόσεων.
«Μυρίζεις κοινωνία» : Η Φανή Μπαλαμώτη μιλά για τη διδασκαλία στο ΣΔΕ
Στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας των Φυλακών Τρικάλων υπηρετεί τη φετινή σχολική χρονιά η εκπαιδευτικός φιλόλογος Φανή Μπαλαμώτη, η οποία άφησε το γνώριμο περιβάλλον της συμβατικής σχολικής τάξης για να διδάξει σε έναν χώρο με εντελώς διαφορετικές απαιτήσεις, συνθήκες και ανθρώπινες ισορροπίες.
Στη συζήτηση που κάναμε στο πλαίσιο της εκπομπής «Θωρώντας και Αναθεωρώντας» της Ραδιοφωνικής Λέσχης Τρικάλων, μιλά για την απόφασή της να βρεθεί μέσα στη φυλακή ως εκπαιδευτικός, για τη συνάντησή της με κρατούμενους διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων και βιωμάτων, για τις δυσκολίες αλλά και τις μικρές καθημερινές νίκες της διδασκαλίας, ενώ καταθέτει τον προβληματισμό της γύρω από το κατά πόσο μια κοινωνία είναι πραγματικά έτοιμη να αποδεχθεί τη «δεύτερη ευκαιρία» που η ίδια η εκπαίδευση επιχειρεί να προσφέρει:
